ಶುಕ್ರವಾರ, ನವೆಂಬರ್ 13, 2026

ನೆನಪು ನಂಜುಂಡ (ಪುಸ್ತಕ ಯಾನ - 507)


ಪುಸ್ತಕದ ಶೀರ್ಷಿಕೆ : ನೆನಪು ನಂಜುಂಡ (ನೆನಪಿನ ದೋಣಿಯಲ್ಲಿ)

ಕೃತಿ ಪ್ರಕಾರ : ಸಣ್ಣ ಕತೆಗಳು & ಮಾತುಕತೆಗಳು

ಲೇಖಕರು : ಡಾ|| ಜಿ. ಪಿ. ರಾಜರತ್ನಂ

ಪ್ರಕಾಶಕರು : ಸಪ್ನ ಬುಕ್ ಹೌಸ್ 

ಪ್ರಥಮ ಮುದ್ರಣ : 1968

ಎರಡನೇ ಮುದ್ರಣ : 2024

ಪುಟಗಳು : 175

ಬೆಲೆ : 125 ರೂ. 


ಇದರಲ್ಲಿ 24 ಕತೆಗಳಿವೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಸಣ್ಣ ಕಥೆಗಳು, ಕೆಲವು ಮಾತುಕತೆಗಳು. ಹಲವು ಕೊರವಂಜಿ, ಪ್ರಜಾವಾಣಿ, ಆಕ್ರೋದ 'ತಾಯಿನಾಡಂ' ಸುಧಾ ಇನ್ನಿತರ ಪತ್ರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾದವು. ಪುಸ್ತಕದ ಜೊತೆಗೆ 'ಹನಿಗಳು' ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ಜೋಡಿಸಿಕೊಂಡರೆ ನಾನು ಬರೆದಿರುವ ಕಥೆಗಳೆಲ್ಲ ಒತ್ತಟ್ಟಿಗೆ ದೊರಕಿದಂತಾಗುತ್ತವೆ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ ಲೇಖಕರು.


ನೆನಪು ನಂಜುಂಡ: ಪೀಟರ್ಸನ್ ಪ್ರಿನ್ಸಿಪಲ್ ಹಾಕಿದ್ದಾಗ ಕೇಶವಮೂರ್ತಿ ರೈಟರ್ ಆಗಿದ್ದವರು. ಅವರ ಕಾವ್ಯದಲ್ಲಿ ನೆನಪಿಸಿಕೊಂಡ ಒಂದು ಸಂದರ್ಭವಿದ

"ಮನುಷ್ಯನ ಸಾಯಿಸೋ ಈ ಮುದಿತನ ಅನ್ನೋ ನಂಜನ್ನ ಹೊಡಿಯೋಕೆ ನೆನಪಿಗಿಂತ ದೊಡ್ಡ ನಂಜುಂಡ ಇನ್ನಿಲ್ಲ" ಅಂತ ಎನ್ನುವ ಮಾತು ಎಷ್ಟು ನಿಜವಲ್ಲವೇ..?!

ಪೀಟರ್ಸನ್ ನೆನಪಿಸಿಕೊಂಡ ಮೇಷ್ಟ್ರು ಮತ್ತು ನಾಯಕರ ತುಂಟ ಹುಡುಗರ ಚಂದದ ನೆನಪು ಇಲ್ಲಿದೆ. ನಗುವಿನ ಕಚಗುಳಿ ಜೊತೆಗೆ ಹರಿದ ಹುಡುಗರ ಬುದ್ಧಿವಂತಿಕೆಯೂ..!


ಕೆರೆಯನ್ನು ಕಾಪಾಡಿದ ದೇವರು: ಮದ್ರಾಸ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಚೆಂಗಲ್ಪೆಟ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಮಧುರಂತಕಂ ನಲ್ಲಿ ಪುರಾತನವಾದ ಕೋದಂಡರಾಮನ ದೇವಸ್ಥಾನವಿದೆ, ಇದನ್ನು 'ಏರಿ ಕಾತ್ತ ಪೆರುಮಾಳ್' ಹಿನ್ನಲೆ ಕೆರೆಯನ್ನು ಕಾಪಾಡಿದ ದೇವರು ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ ಈಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯಾ ಕಂಪನಿ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕಲೆಕ್ಟರ್ ಆಗಿದ್ದ ಲಿಯೋನೆಲ್ ಪ್ರೈಸ್ ಮೂರನೆಯ ಬಾರಿ ಅಣೆಕಟ್ಟನ್ನು ತಾನೇ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಯವಹಿಸಿ ಕಟ್ಟಿಸಿದ. ಸೀತಾ ಮಾತೆಯ ದೇವಸ್ಥಾನವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಬೇಕೆನ್ನುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿಯೇ ಪ್ರೈಸ್ ಈ ಬಾರಿ ಅಣೆಕಟ್ಟು ಮಳೆ ಬಂದಾಗ ಕೊಚ್ಚಿ ಹೋಗದೆ ನಿಂತರೆ ದೇವಿಗೆ ನಾನೇ ದೇವಸ್ಥಾನವನ್ನು ಕಟ್ಟಿಕೊಡುತ್ತೇನೆ ಎಂದು ಮಾತು ಕೊಟ್ಟ ಸಂದರ್ಭ. ಮುಂದೇನಾಯಿತು ಓದಿ ನೋಡಿ.


ಬೆಳದಿಂಗಳು : ರಂಗಯ್ಯ ಹೆಣ್ಣು ಮಗುವಿನ ಹುಟ್ಟಿದ ಹಬ್ಬಕ್ಕೋಸ್ಕರ ಶಾಮಿಯನ್ನು ಆಹ್ವಾನಿಸಿದ್ದಕ್ಕೆ ಮೊದಲು ಹೊರಟನಾದರೂ ನಂತರ ಆಲೋಚನೆಯ ಹುಚ್ಚು ಹೊಳೆಯೇ ಹರಿದು ಅಲ್ಲಿಗೆ ಹೋದಾಗ ಆತನ ತಂಗಿಯ ಮದುವೆಯ ಪ್ರಸ್ತಾಪ ಬಂದಿತು ಈ ಮದುವೆಯಲ್ಲಿ ದೈವ ಪ್ರಯತ್ನ ಹೆಚ್ಚೋ ಅಥವಾ ಪುರುಷ ಪ್ರಯತ್ನ ಹೆಚ್ಚೋ ಎಂಬುದನ್ನು ಓದಿ ನೋಡಿ.


ವಸೂಲಿ: ಮದುವೆಯಾಗಿ ಒಂದೂವರೆ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಶಾಮಿ ತನ್ನ ಮಾವನ ಮನೆಗೆ ಹೋಗಿದ್ದು ಇದೂ ಸೇರಿ 13 ನೇ ಸಲ. ಪ್ರತಿ ಬಾರಿಯೂ ನಗುನಗುತ್ತ ಹೋಗುವುದು ಬರುವಾಗ ಸಿರಿಗುಟ್ಟುತ್ತಾ ಬರುವುದು.. ಅತ್ತೆ-ಮಾವಂದಿರಿಗೆ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ ಅವನ ಪತ್ನಿ ವಿಲಾಸಿನಿಗೂ ಇದರ ಕಾರಣ ಅರಿವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಶಾಮಿ ಅಲ್ಲಿ ವಸೂಲು ಮಾಡಿದ್ದಾದರೂ ಏನನ್ನು..? ಓದಿ ನೋಡಿ.


ಒಲವೋ? ಕುಲವೋ?: ಶ್ರೀ ವೈಷ್ಣವ ಶಠಗೋಪ ಒಲಿದಿದ್ದು ವೀಳ್ಯದೆಲೆಯವಳಾದ ರತ್ನಿಗೆ. ಪ್ರೀತಿಗೆಲ್ಲಿಯ ಜಾತಿ ಎಂದುಕೊಂಡರೂ.. ಅಣ್ಣ ರಾಮಾನುಜನ ಮಾತಿಗೆ ಬೆಲೆ ಕೊಟ್ಟು ಅವರಿಂದ ದೂರಾಗುವೆನೆಂದರೂ ಅದು ಸಾಧ್ಯವಿತ್ತೇ..?


ಕೆಸರಿನ ಕಮಲ: ನಿರಂಜನ ಸಿರಿಪುರದ ಮೃಗಾಲಯದ ಮುಖ್ಯ ಅಧಿಕಾರಿ. ಮೃಗಾಲಯಕ್ಕೆ ಹೊಸ ಆನೆಯನ್ನು ಸೋಲಿಗ ದಂಪತಿಗಳು ಕೊಂಡುಬಂದರು. ಕೆಸರಿನ ಕಮಲದಂತಿದ್ದ ಆಕೆಯ ಮೇಲೆ ನಿರಂಜನನ ಆಸೆಗಣ್ಣು. ಆನೆ ಭೈರವ ತನ್ನ ಒಡತಿ ಚೆನ್ನಿಯ ಮಾತನ್ನಲ್ಲದೆ ಬೇರೆಯವರ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ನಿರಂಜನನ ಆಸೆ ಮುಂದೆ ದುರಾಸೆಯಾಗಿ ಬೆಳೆದುದರ ಪರಿಣಾಮ ಏನಾಯ್ತು ಎಂಬ ಕಥೆ ಇಲ್ಲಿದೆ. ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಕಥಾತಂತ್ರ ಬಹಳ ಇಷ್ಟವಾಯಿತು.


ಅನಿಷ್ಟಕ್ಕೆ ಶನೇಶ್ವರ ಗುರಿ: ಸಿರಿಪುರದ ವಾರ್ತಾ ತರಂಗದಲ್ಲಿ ಬಂದ ವಾರ್ತೆ 40ನೇ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಅಮಲದಾರರಾದ ಶ್ರೀಮಾನ್ ಈ.ಟಿ ರಾಯರ ಸಾವು. ಲೋಕದ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಬೇರೆಯಾಗಿ ಕಾಣುವ ಸುದ್ದಿಯ ಹಿಂದೇನಿತ್ತು..? ಪತ್ರ ರೂಪದ ಕತೆ ಇದು.


೨೪-೨-೩೦: ಶೀರ್ಷಿಕೆಯಲ್ಲಿನ ತಾರೀಕಿಗೊಂದು ಮಹತ್ವವಿದೆ ಕಥೆಯಲ್ಲಿ. ಗಾರ್ಕಿಯ ಉಕ್ತಿಯಿಂದ ಆರಂಭವಾಗುವ ಈ ಕಥೆಯಲ್ಲಿ ಅಮ್ಮನ ಏಕೈಕ ಆಸೆಯಂತೆ ತಂದೆ ಇಲ್ಲದ ಮಗ ವಿವಾಹವಾದ. ಮುಂದೆ ಆತನ ಶಾಂತಿಪ್ರಸ್ತವೂ ನಿಗದಿಯಾಯಿತು. ಆದರೆ, ವಿಧಿಯಾಟ ಬೇರೆಯೇ ಇತ್ತು. ಅದಕ್ಕೂ ಶೀರ್ಷಿಕೆಗೂ ಇರುವ ಸಂಬಂಧ ಇಲ್ಲಿದೆ.


ಕರಿಯ ಕಂಬಳಿ: ಮಳೆಯಲ್ಲಿ ಚಳಿಯಲ್ಲಿ ಹಳ್ಳಿಯವನಿಗೆ ಮಾಡಿದ್ದು ಸಹಾಯವೇ..? ಅಥವಾ ಇವರ ಒಳ್ಳೆತನದ ದುರುಪಯೋಗವಾಯಿತೇ..? ಒಂದು ಕಂಬಳಿಯು ಎಷ್ಟೆಲ್ಲಾ ಆಲೋಚನೆಗೆ ಹಚ್ಚಬಲ್ಲದು..!


ಮೂಲವೆಲ್ಲಕ್ಕು ಮನಸು: ಇಲ್ಲಿ ದೇವಪುತ್ರ ಹಾಗೂ ಜಿನಪುತ್ರರು ಒಂದೇ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ಕೆಲಸವನ್ನು ಮಾಡಿದರೂ ಇಬ್ಬರೂ ಪಡೆದ ಫಲ ಬೇರೆಯೇ...

"ನುಡಿನಡೆಗಳು ಮುಖ್ಯವಹುದು  ಆದರೆ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಬಿಟ್ಟ ನುಡಿನಡೆಗಳು ನುಡಿನಡೆಗಳೇ ಅಲ್ಲ. ಮೂಲವಲ್ಲಕ್ಕು ಮನಸು" ಎಂಬುದನ್ನು ಅರ್ಥೈಸುವ ಪ್ರಸಂಗ ಇಲ್ಲಿದೆ.


ಬಳೆ ತೊಟ್ಟನಾ ಭೀಮಸೇನ: ಭೀಮಭಾರತದ ಬೃಹನ್ನಾರೀಪರ್ವವನ್ನು ಆಧಾರವಾಗಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಬರೆದ ಅಜ್ಞಾತವಾಸದ ಪ್ರಸಂಗವಿದು.


ಕ್ವಾಣನ ಕಾಳಗ: ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರ ಹಾಗೂ ಹರಿಶ್ಚಂದ್ರರ ಪ್ರಸಂಗವನ್ನು  ಆಡು ನುಡಿಯಲ್ಲಿ ಹೇಳುತ್ತಾ ವಿಭಿನ್ನ ಭಾಷೆ ಹಾಗೂ ವಿಭಿನ್ನ ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಿರುವ ಕಥೆ ಇದು.


ರಾಘವಾಂಕನ ಹಲ್ಲು: 11ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿದ್ದ ಕೆಲ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ತುಳಿದು ಕಳೆಯುವುದಕ್ಕೆ 12ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಬಂದ ಕೃತಿಗಳ ಕುರಿತು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸುತ್ತಾ.. ಹರಿಹರ ಹಾಗೂ ರಾಘವಾಂಕರ ಹೆಸರಿಗೆ ಅಂಟಿಕೊಂಡಿರುವ ದಂತಕತೆಗೆ ಮೂಲವಾದ ಫೇಂಡಾಕರ್ಣನ ಪ್ರಸಂಗವಿದೆ. ರಾಘವಾಂಕನ ತಾಳ್ಮೆ ಕಳೆದು ಫೇಂಡಾಕರ್ಣನ ಕೆನ್ನೆಗೆ ಅಪ್ಪಳಿಸಿದಾಗ ಅವನ ಐದು ಹಲ್ಲುಗಳು ಮುರಿದು ಬಿದ್ದದ್ದೇಕೆ..? ಇಂದಿಗೂ ಹರಿಹರ ರಾಘವಾಂಕರನ್ನು ಜಾತಿಭೇದವಿಲ್ಲದೆ ಸ್ಮರಿಸುವಾಗ ಫೇಂಡಾಕರ್ಣ ಕಣ್ಮರೆಯಾಗಿರುವ ಹಿಂದಿನ ಮರ್ಮವಿಲ್ಲಿದೆ.


ಮದನಕೈ ವಿಗ್ರಹ: ಸ್ಕೌಟ್ ತಂಡದೊಡನೆ ಬೇಲೂರಿಗೆ ಹೋದಾಗ ಅಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಸ್ವಾರಸ್ಯಕರ ಪ್ರಸಂಗವಿದು. ಸ್ಕೌಟ್ ಮೇಷ್ಟ್ರಿಗೆ ಹಿತ್ತಾಳೆ ಕಿವಿ ಅಂತಯೇ ಕಿವಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಮಂದವೂ ಎನ್ನುತ್ತಾ ಇಲ್ಲಿನ ಪ್ರಸಂಗವನ್ನು ಹಾಸ್ಯಮಯವಾಗಿ ನಿರೂಪಿಸುತ್ತಾರೆ. 


ವಾಲ್ಮೀಕಿ ವೊದ್ದಾಟ: ಮನೆ ಕಟ್ಟುವುದಕ್ಕೆ ಸೈಟ್ ತೆಗೆದುಕೊಂಡಾಗ ಅಲ್ಲಿದ್ದ ಹುತ್ತಗಳ ವಿಚಾರವನ್ನು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸುತ್ತಾ.. ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಪತ್ನಿಯೊಡನೆ ನಡೆದ ಸಂಭಾಷಣೆ ಮುದಗೊಳಿಸುವಂತಿದೆ. ಇದು ಮನೆಮನೆಯ ಸಂಭಾಷಣೆಯೂ ಹೌದಲ್ಲವಾ ಎನ್ನಿಸುತ್ತದೆ.


ಹಲೋ!...ನಾನು!...ಶೈಲಾ!: ಗೆಳತಿಗೆ ಫೋನ್ ಮಾಡಿ.. ತನ್ನ ತರಗತಿಗೆ ಗೆಳತಿಯ ಪತಿ ಲೆಕ್ಷರರ್ ಆಗಿ ಬಂದಾಗ ಅಲ್ಲಿನ ಪೇಚಾಟವನ್ನು, ಕೀಟಲೆಯನ್ನು ಸ್ವಾರಸ್ಯಕರವಾಗಿ ಹೇಳಿರುವ ಮಾತುಕತೆ ಇದು.


ಮೂರು ಕಾಗದ: ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಇದ್ದ ಪತಿಗೆ ಗೌರಿಹಬ್ಬಕ್ಕೆ ತುಮಕೂರಿನಲ್ಲಿರುವ ಮಗಳ ಮನೆಗೆ ಹೋಗಿ ತವರು ಮನೆಯ ಉಡುಗೊರೆ ಕೊಡಲು ಬರೆದ ಪತ್ರ, ಏನು ಉಡುಗೊರೆ ಬಂತೆಂದು ಮಗಳು ತನ್ನ ತಾಯಿಗೆ ಬರೆದ ಪತ್ರ, ಮತ್ತೆ ಆ ತಾಯಿ ಪತಿಗೆ ಬರೆದ ಪತ್ರ ಇಲ್ಲಿದೆ. ಮೂರನೇ ಪತ್ರ ಬಂತು ಚುಟುಕಾಗಿ ಪಂಚಿಂಗ್ ನಂತಿದೆ.


ನಗಬೇಕೋ? ಅಳಬೇಕೋ?: ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯೊಬ್ಬ ಪರೀಕ್ಷೆಯ ಪೇಪರ್ಗಳನ್ನು ತಿದ್ದುವ ಲೆಕ್ಚರರ್ ಬಳಿ ಹೋಗಿ ಹೇಳಿದ್ದೇನು..? ಆ ಪ್ರಸಂಗವನ್ನು ಓದಿ ನಗಬೇಕೋ ಅಳಬೇಕೋ ನಮಗೂ ಅರಿವಾಗದು.


ಅಕ್ರೋಧ : "ಅಕ್ರೋಧದಿಂದ ಕ್ರೋಧವನ್ನು ಜಯಿಸಿರಿ" ಎಂಬುದು ಬುದ್ಧನ ಧರ್ಮ ಪದದೊಳಗಿನ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ಮಾತು. ವಿರೋಧವಿಲ್ಲದೆ ಇರುವುದು ಹಾಗೂ ಅದಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಯಾಗಿ ಮೈತ್ರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದು. ಈ ಕುರಿತಾಗಿ ಹಲವಾರು ಪ್ರಸಂಗಗಳನ್ನು ಚೆಂದವಾಗಿ ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿದ್ದಾರೆ.


ಮೂರ್ತಿ ಹೇಳಿದ ಕಥೆ: ಮೂರ್ತಿ ಮತ್ತು ಕೀರ್ತಿ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಬೆಳೆದವರು. ಮುಂದೆ 10-12 ವರ್ಷ ಒಬ್ಬರನ್ನೊಬ್ಬರು ಜ್ಞಾಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರೇ ಹೊರತು ಭೇಟಿಯಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಇಬ್ಬರೂ ದೀರ್ಘಕಾಲದ ನಂತರ ಭೇಟಿಯಾದಾಗ ಮೂರ್ತಿಯ ಪ್ರಸಿದ್ಧತೆ ಹಾಗೂ ಕೀರ್ತಿಗೆ ಅದು ಕಂಡ ಬಗೆ ಇಲ್ಲಿದೆ. ಅದರಲ್ಲಿಯೂ ಮೂರ್ತಿಯ ತಂದೆಯ ಸಾವಿನ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ತುರುಕನಾಗಿದ್ದ ಜಟಕಾದವನು ಹಾಗೂ ಅವನ ಮಾನವೀಯತೆ, ಆಪ್ತತೆಯನ್ನು ಮೂರ್ತಿ ಮನಮಿಡಿಯುವಂತೆ ಹೇಳುವ ಚಿತ್ರಣವಿಲ್ಲಿದೆ.


ಒಂದು ಕಾರ್ಡಿನ ಕಥೆ : ಲೀಲಾ ಚಿಕ್ಕಮ್ಮ ಬರೆದ ಕಾರಿಗೆ ಪ್ರತಿಯಾಗಿ ತಾತ ಬರೆಸಿದ ಕಾರ್ಡು ಹೇಗಿತ್ತು..? ಈಗ ಬಂದ ಕಾಗದವನ್ನು ತಾತ ಓದಿದ್ದರೆ ಏನೆನ್ನುತ್ತಿದ್ದರು..? ವಿಷಯವನ್ನು ಚುಟುಕಾಗಿ ಹೇಳುವ ರೀತಿ, ಪಂಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಬರೆಯುವ ಪರಿ, ಅಚ್ಚುಕಟ್ಟುತನ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಇಲ್ಲಿ ಗಮನಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ.


ಗೋಳುಕರೆ: 'ಹುಟ್ಟಿದವರೆಲ್ಲ ಸಾಯಲೇಬೇಕು' ಎಂದು ಗೀತೆಯಲ್ಲಿ ಇದ್ದರೂ ಈ ಸತ್ಯವನ್ನು ಒಪ್ಪುವುದು ಅಷ್ಟು ಸುಲಭವಲ್ಲ. ಅಜ್ಜಿಯ ಸಾವಿನ ಸಂದರ್ಭದ ಗೋಳಿನ ಚಿತ್ರಣ ಇಲ್ಲಿದೆ.


ಒಂದು ಏರೋಗ್ರಾಮ್: ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರಿಗೂ ತನ್ನ ಮಗಳಿಗೆ ಮಗುವಾದದ್ದು, ಯಾವ ಮಗು, ಹೆರಿಗೆಯಾದ ಸಂದರ್ಭ, ಮಗು ಹೇಗಿದೆ ಎಂಬ ಚಿತ್ರಣವನ್ನು ಬರೆದು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಹೇಳುವ ಬದಲಾಗಿ ಒಂದೇ ಏರೋಗ್ರಾಮ್ ನಲ್ಲಿ ಅಮೆರಿಕಾದಿಂದ ಸುದ್ದಿ ಕೊಟ್ಟ ಹಾಗೂ ಒಬ್ಬೊಬ್ಬರೂ ಓದಿ ಮತ್ತೊಬ್ಬರಿಗೆ ಕಳುಹಿಸುವಂತಹ ಸರಣಿ ರೀತಿಯ ಪತ್ರವಿದು. ತಮ್ಮ ಪತ್ರವನ್ನು ಮಾತ್ರವೇ ಓದಿ ಸುಮ್ಮನಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಕುತೂಹಲಕ್ಕಾಗಿಯಾದರೂ ಮತ್ತೊಬ್ಬರ ಪತ್ರ ಓದುತ್ತಾರಲ್ಲವೇ..!? ಹಾಗಾಗಿ ಇಲ್ಲಿ ಯಾವ ವಿಚಾರವನ್ನೂ ಮತ್ತೆಮತ್ತೆ ಹೇಳಿಲ್ಲ. ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರಿಗೆ ನೀಡಿದ ಸುದ್ದಿಯೂ ವಿಶೇಷವೇ.. ವಿಭಿನ್ನವೇ..!


ಗಾಂಪರೊಡೆಯರ ಸಂಗಡ: ಮರುಳ, ಮಂಕ, ಮುಠ್ಠಾಳ, ಮಡೆಯ, ಮಡ್ಡಿ ಇವರನ್ನು 'ಪೆಂಗು ಪಾಂಡವರು' ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವರ ಜೊತೆ ನಗೆಗಡಲಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರಲೋಕಕ್ಕೆ ಹೋದ ಸಂದರ್ಭ ಹೇಗಿರುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಕಟ್ಟಿಕೊಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ ಇಲ್ಲಿ.


ರಾಜರತ್ನಂ ಅವರ ಈ ಕಥೆಗಳನ್ನು ಓದಿದಾಗ ಅವುಗಳನ್ನು ಬಹಳ ಸ್ವಾರಸ್ಯಕರವಾಗಿ ನಿರೂಪಿಸಿರುವ ಹಾಗೂ ಪ್ರಸಂಗಗಳನ್ನು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿರುವ ಪರಿ ಬಹಳ ಇಷ್ಟವಾಯಿತು. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಗಂಭೀರವಾದ ಉಕ್ತಿಗಳಿದ್ದರೂ.. ಗಂಭೀರತೆಗೆ ತಕ್ಕಂತೆಯೇ ತೆಳು ಹಾಸ್ಯವೂ ಇಲ್ಲಿದೆ. ಹೆಚ್ಚಿನವುಗಳನ್ನು ಓದುವಾಗ ತುಟಿಯ ಮೇಲೊಂದು ನಗು ಇದ್ದೇ ಇರುತ್ತದೆ. ಆಡುನುಡಿಯ ಕಥೆಗಳು, ಪೌರಾಣಿಕ ಸಂದರ್ಭಗಳನ್ನು ಹೇಳಿರುವ ರೀತಿ, ಶೀರ್ಷಿಕೆಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಿಕೊಟ್ಟಿರುವ ಪರಿ ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲವೂ ಇಷ್ಟವಾಯಿತು. ಮನೋಲ್ಲಾಸದಾಯಕ ಓದು ಇದು.


~ವಿಭಾ ವಿಶ್ವನಾಥ್

ಗುರುವಾರ, ನವೆಂಬರ್ 12, 2026

ಮಹರ್ಷಿ ರಮಣರೊಂದಿಗೆ ಮಾತುಕತೆ (ಪುಸ್ತಕ ಯಾನ - 506)


ಪುಸ್ತಕದ ಶೀರ್ಷಿಕೆ : ಮಹರ್ಷಿ ರಮಣರೊಂದಿಗೆ ಮಾತುಕತೆ 

ಕೃತಿ ಪ್ರಕಾರ : ಅನುವಾದಿತ ಸಂವಾದ ಸಾಹಿತ್ಯ

ಲೇಖಕರು : ಡಾ. ಎನ್. ಎಸ್. ಲಕ್ಷ್ಮೀನಾರಾಯಣಭಟ್ಟ

ಪ್ರಕಾಶಕರು : ಅಂಕಿತ ಪುಸ್ತಕ 

ಪ್ರಥಮ ಮುದ್ರಣ : 2020

ಪುಟಗಳು : 114

ಬೆಲೆ : 120 ರೂ.


ಅರುಣಾಚಲ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಜ್ಯೋತಿಯಂತೆಯೇ ಬೆಳಗಿದ ರಮಣ ಮಹರ್ಷಿಯವರ ಕುರಿತು ಎನ್. ಎಸ್. ಲಕ್ಷ್ಮೀನಾರಾಯಣ ಭಟ್ಟರು 'ಅರುಣಾಚಲದ ಆತ್ಮಜ್ಯೋತಿ ರಮಣ ಮಹರ್ಷಿ' ಎಂಬ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ಹಲವು ಭಕ್ತರ ಜೊತೆ ನಡೆಸಿದ ಮಾತುಕತೆಗಳು, ಆತ್ಮದ ವಿಚಾರದ ಕುರಿತು ನೀಡಿರುವ ಬೋಧನೆಗಳು ಹಾಗೂ ಮೂರು ಮುಖ್ಯ ಪದ್ಯರೂಪದ ಕೃತಿಗಳ ಅನುವಾದವನ್ನು ಕೊಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ವಿಶೇಷ ಚಿಂತನೆಗೆ ಪ್ರೇರಿಸಿದ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಕಿರುಪುಸ್ತಕವಾಗಿ ಕಡಿಮೆ ಬೆಲೆಗೆ ದೊರೆಯುವಂತೆ ಮಾಡುವ ಅಭಿಪ್ರಾಯಕ್ಕೆ ಮನ್ನಣೆಯಿತ್ತು ಈ ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. 


ದೇಶ-ವಿದೇಶಗಳಿಂದಲೂ ರಮಣ ಮಹರ್ಷಿಯವರನ್ನು ಕಂಡು ಅವರೊಡನೆ ಸಂಪಾದ ನಡೆಸಿದ ಹಲವು ಭಕ್ತರಲ್ಲಿ ರಮಣಾಶ್ರಮದಲ್ಲಿಯೇ ನೆಲೆಸಿದವರೂ ಇದ್ದರು. 1930ರಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ ಬ್ರಂಟನ್ ಎಂಬ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಪತ್ರಕರ್ತ ಸರ್ಚ್ ಇಂಟು ಸೀಕ್ರೆಟ್ ಇಂಡಿಯಾ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ The hill of holy beacon  ಎಂಬ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ರಮಣರ ಸನ್ನಿಧಿಯಲ್ಲಿ ತಾನು ಪಡೆದ ಅನುಭವಗಳು, ವಿಚಾರಗಳು ಯೋಚನೆಯನ್ನು ಉದ್ದೀಪಿಸುವ ವಿಚಾರಗಳನ್ನು ನೀಡಿದ್ದಾನೆ. ಈ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿನ ಕೆಲವು ಪ್ರಶ್ನೆಗಳೂ ಇವೆ


ಆತ್ಮ ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರ ಎರಡು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಮಾರ್ಗಗಳ ಮೂಲಕ ಸಾಧಿಸುವಂತಹವು. ಪೀಪೀಲಿಕಾ ಮಾರ್ಗ, ಪೀಪೀಲಿಕಾ ಎಂದರೆ ಇರುವೆ. ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಹರಿಯುವ ಇರುವೆ ಮಾವಿನ ಮರದ ಮೇಲೆ ತೂಗುವ ಹಣ್ಣಿಗಾಗಿ ಮರ ಹತ್ತಿ ರೆಂಬೆ-ಕೊಂಗಳನ್ನು ಅಡೆತಡೆಗಳನ್ನು ತಲುಪಿ ಸವಿಯುವಂತೆ ಇದು ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಕಷ್ಟಕರವಾದ ಮಾರ್ಗ. 

ಆದರೆ ಇದಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಯಾಗಿ ಅಸಾಧಾರಣ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ನೇರವೂ ಹತ್ತಿರವೂ ಆದ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ಅದೇ ಶುಕಮಾರ್ಗ. ಶುಕ ಎಂದರೆ ಗಿಳಿ. ಮಾವಿನ ಹಣ್ಣಿನ ಪರಿಮಳದ ಸುಳಿವು ಪಡೆದು ನೇರವಾಗಿ ಹಾರಿ ಹೋಗಿ ರುಚಿ ಸವಿಯುವ ಮಾರ್ಗವಿದು. ತೀವ್ರವಾದ ಜ್ಞಾನ-ವೈರಾಗ್ಯಗಳ ದಾರಿ ಇದು. ರಮಣ ಮಹರ್ಷಿಗಳ ಮಾರ್ಗ ಇದುವೇ ಎಂದಿದ್ದಾರೆ.


ಈ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಅಧ್ಯಾಯಗಳಿವೆ 


1. ಭಕ್ತರ ಆಗಮನ : ರಮಣರಿಗೆ ಇನ್ನೂ 20 ವರ್ಷವಾಗಿದ್ದಾಗಲೇ ದರ್ಶಿಸಿ ತಮ್ಮೆಲ್ಲ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ಉತ್ತರ ಪಡೆದ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ಸಾಧಕ ಗಂಭೀರಂ ಶೇಷಯ್ಯರ್. ರಾಮ ಗೀತಾ, ಯೋಗ, ವಿವೇಕಾನಂದರ ಉಪನ್ಯಾಸಮಾಲೆಯನ್ನು ಆಸಕ್ತಿಯಿಂದ ಅಭ್ಯಾಸಿಸಿದ್ದ ಇವರು ಅವುಗಳಲ್ಲಿನ ವಿಚಾರಗಳನ್ನು ಗ್ರಹಿಸುವಾಗ ಉಂಟಾದ ತೊಡಕುಗಳಿಗೆ ಉತ್ತರ ಕಂಡುಕೊಳ್ಳಲು ಬರುತ್ತಿದ್ದವರು. ಮುಂದೆ 'ರಮಣ ಮಹರ್ಷಿಗಳ ಆತ್ಮ ವಿಚಾರ' ಎಂಬ ಪುಸ್ತಕಕ್ಕೆ ಆಧಾರವಾಗುವಂತಹ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಸಹ ಕೇಳಿದರು. 


ಎರಡನೆಯವರು ಶಿವಪ್ರಕಾಶಂ ಪಿಳ್ಳೆ. ರಮಣರಿಗಿಂತ ನಾಲ್ಕು ವರ್ಷ ದೊಡ್ಡವನಾಗಿದ್ದ ಈತ ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಅಭ್ಯಸಿಸಿದ್ದವರು. ನಾನು ಯಾರು ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ, ತೀವ್ರ ಸಂದೇಹಕ್ಕೆ ಉತ್ತರ ಹುಡುಕಿಕೊಳ್ಳಲು ಬಂದವರು. ಮೌನ ವ್ರತದಲ್ಲಿದ್ದ ರಮಣರಿಗೆ ಬರಹ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಅವರು 14 ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಾರೆ. ನಾನ್ ಯಾರ್ (ನಾನು ಯಾರು) ಎಂಬ ರಮಣರ ಕೃತಿ ಇದನ್ನು ಆಧರಿಸಿದುದು. ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ಹಾಗೂ ಚುಟುಕಾದ ಉತ್ತರಗಳು ಇಲ್ಲಿವೆ.


ಇವರಾದ ನಂತರ ಹಂಫ್ರೀಸ್, ಪಾಲ್ ಬ್ರಂಟನ್, ಗಣಪತಿ ಶಾಸ್ತ್ರಿ, ಸೂರಿ ನಾಗಮ್ಮ, ಡಾ. ಸ್ವಾಮಿನಾಥನ್ ಮುಂತಾದ ಪ್ರಮುಖರು ಬಂದರು. ಇವರ ತಾಯಿ ಅಳಗಮ್ಮಾಳ್ ಸಹ ತನ್ನ ಕೊನೆಯ ದಿನಗಳನ್ನು ಇವರ ಬಳಿಯೇ ಕಳೆದರು. 


2. ಮಹರ್ಷಿಯೊಡನೆ ಸಂಭಾಷಣೆ :

ಭಕ್ತರು ಮಹರ್ಷಿಗಳಿಗೆ ಹಲವಾರು ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಕೇಳಿರುವರಾದರೂ ಪ್ರಾತಿನಿಧಿಕವಾಗಿ ಕೆಲವು ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ಹಾಗೂ ರಮಣರು ಪುಟ್ಟ ಉತ್ತರಗಳನ್ನು ನಿರೂಪಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಸುಖ  ಎಂದರೇನು? ಸುಖದ ಸ್ವಭಾವ ಎಂತಹದು, ಕರ್ಮ ಹಾಗೂ ಅದರ ಸ್ವಭಾವ ಎಂತಹದು? ಆತ್ಮ ಎನ್ನುವುದೇನು.. ಆನಂದ ಗಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಹೇಗೆ? ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾಗಿ ಬಾಳುವುದು ಹೇಗೆ? ಭಗವದ್ಗೀತೆಯನ್ನು ಆಗಾಗ ಓದಬೇಕೆ? ತ್ಯಾಗ ಎಂದರೇನು? ಇಂತಹ ಹಲವಾರು ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿವೆ.


ಮಾತಿಗಿಂತ ನೀವು ಮೌನಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚು ಮಹತ್ವ ಕೊಡುತ್ತೀರಿ ಏಕೆ ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ

"ಮೌನ ಎಂದರೆ ಮಾತಿಗಿಂತ ಪ್ರಬಲವಾದ ಸತತ ಸಂಭಾಷಣೆ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ದಾಟಿಸುವುದು" ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.


ನಮಗಿಷ್ಟವಾದ ಯಾವ ಮಂತ್ರವನ್ನಾದರೂ ಆರಿಸಿಕೊಂಡು ಅದನ್ನು ಸತತವಾಗಿ ಜಪಿಸುತ್ತಿದ್ದರೆ ಅಪೇಕ್ಷಿತ ಫಲ ಸಿಗಬಹುದೇ ಎಂದು ಕೇಳಿದಾಗ

ಖಂಡಿತ ಇಲ್ಲ. ಅರ್ಹತೆಯುಳ್ಳವನು ಸರಿಯಾದವರಿಂದ ಉಪದೇಶವನ್ನೇ ಪಡೆಯಬೇಕು ಎಂದು ಕಥೆಯ ಮೂಲಕ ಉದಾಹರಣೆ ನೀಡುತ್ತಾರೆ.


ರಾಜನ ಅಪೇಕ್ಷೆಯಂತೆ ಮಂತ್ರಿ ಆತನಿಗೆ ಗಾಯತ್ರಿ ಮಂತ್ರದ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತಾರಾದರೂ ಉಪದೇಶ ನೀಡುವುದಿಲ್ಲ. ಸೇವಕನಾದ ನಾನು ಪ್ರಭುವಿಗೆ ಉಪದೇಶ ಮಾಡುವ ಅರ್ಹತೆ ಪಡೆದುಕೊಂಡಿಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ರಾಜ ಬೇರೆಯವರಿಂದ ಮಂತ್ರ ಕಲಿತು ಮಂತ್ರಿಯ ಮುಂದೆ ಹೇಳಿದಾಗ ಮಂತ್ರ ಸರಿಯಾಗಿದೆ. ಆದರೆ, ಸರಿಯಾದ ಗುರುವಿನಿಂದ ಉಪದೇಶವನ್ನು ಪಡೆಯದಿರುವುದರಿಂದ ಇದರಲ್ಲಿ ಸತ್ವವಿಲ್ಲ ಎಂದಾಗ ರಾಜನಿಗೆ ಅಸಮಾಧಾನವಾಗಿ ಅದನ್ನು ನಿರೂಪಿಸುವಂತೆ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ.


ಮಂತ್ರಿ ಅಲ್ಲಿದ್ದ ಸಿಪಾಯಿಯನ್ನು ಕರೆದು ರಾಜನನ್ನು ಈಗಲೇ ಸೆರೆಗೆ ಹಾಕು ಎಂದು ಆಜ್ಞೆ ಕೊಡುತ್ತಾನೆ. ಸಿಪಾಯಿ ಆದೇಶವನ್ನು ಪಾಲಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಹೇಳಿದರೂ ಆದೇಶ ಪಾಲಿಸಲಿಲ್ಲ ಸಿಪಾಯಿ, ವ್ಯತಿರಿಕ್ತವಾಗಿ ವರ್ತಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಮಂತ್ರಿಯನ್ನು ಕಂಡು ರಾಜನಿಗೆ ಸಿಟ್ಟು ಬಂದು ಮಂತ್ರಿಯನ್ನು ಸೆರೆಗೆ ಹಾಕಲು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. 


ಹಆಗ ಮಂತ್ರಿ ನಾವಿಬ್ಬರೂ ಸೈನಿಕನಿಗೆ ಒಂದೇ ರೀತಿಯ ಆಜ್ಞೆಯನ್ನು ಮಾಡಿದರೂ ಸೈನಿಕ ಪಾಲಿಸಿದ್ದು ರಾಜನ ಆಜ್ಞೆಯನ್ನು. ಹಾಗಾಗಿ ಅಧಿಕಾರ ಇಲ್ಲದಿರುವುದರಿಂದ ಎಷ್ಟೇ ಆಜ್ಞೆ ನೀಡಿದರೂ ಅದು ಪರಿಣಾಮವಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಮಂತ್ರವೂ ಹಾಗೆಯೇ ಎನ್ನುತ್ತಾನೆ.


ಆತ್ಮ ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರ, ಮನಸ್ಸನ್ನು ಲಯಗೊಳಿಸುವ ಮಾರ್ಗ, ಉದ್ಯೋಗ ಅಥವಾ ಕರ್ತವ್ಯ ನಿರ್ವಹಣೆಗೆ ಆಧ್ಯಾತ್ಮ ಸಾಧನೆಗೆ ಅಡ್ಡಿಯಾಗುವುದಿಲ್ಲವೇ? ಮನಸ್ಸನ್ನು ಶುದ್ಧವಾಗಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವುದು ಹೇಗೆ? ಧ್ಯಾನ ಅಗತ್ಯವೇ? ಅಜ್ಞಾನವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುವುದು ಹೇಗೆ ? ಭಕ್ತಿಯನ್ನು ಸಾಧಿಸುವುದರಿಂದ ಪ್ರಯೋಜನವಿದೆಯೇ ಅದರಿಂದ ಜ್ಞಾನ ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆಯೇ ಇಂತಹ ಹಲವಾರು ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ಸಮರ್ಪಕ ಉತ್ತರವನ್ನು ನೀಡಿದ್ದಾರೆ


ಜ್ಞಾನಿಯಾದ ಗುರು ಶರೀರತ್ಯಾಗ ಮಾಡಿದ ನಂತರ ಶಿಷ್ಯನಿಗೆ ಅವನ ಪ್ರಭಾವ ಅನುಭವಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತದೆಯೋ ಅಥವಾ ಜೀವಂತ ಇದ್ದಾಗ ಮಾತ್ರವೇ ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ

ಗುರು ಕೇವಲ ಭೌತಿಕ ಶರೀರವಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ಶರೀರ ಬಿಟ್ಟ ನಂತರವೂ ಶಿಷ್ಯನಿಗೆ ಗುರುವಿನ ಸಂಬಂಧ ಉಳಿದೆ ಇರುತ್ತದೆ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. 

ಗುರು-ಶಿಷ್ಯರ ಈ ಬಿಡಿಸಲಾಗದ ನಂಟಿನ ಪ್ರಶ್ನೆ ಸೆಳೆಯಿತು.


3.ಆತ್ಮ ಸ್ವರೂಪ ಚಿಂತನೆ ಮತ್ತು ಭಗವಾನರ ಮೂರು ಮುಖ್ಯ ಪದ್ಯ ಕೃತಿಗಳ ಸಂಪೂರ್ಣ ಅನುವಾದ 


ತಾನು ಆತ್ಮ ಮಾತ್ರವೇ ಎಂದು ತಿಳಿದವನು ಜ್ಞಾನಿ. ನಾವು ಆತ್ಮ ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾಗಿದೆ ಎನ್ನುವ ಮಾತೇ ಒಂದು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಸರಿಯಲ್ಲ. ಹೊಸದು ಎನ್ನುವುದು ಯಾವುದೂ ಇಲ್ಲ ಎನ್ನುವುದಕ್ಕೆ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿ 

ಬಾವಿಯನ್ನು ತೆಗೆಯಲು ಹೊಂಡವನ್ನು ತೋಡುತ್ತೇವೆ. ಖಾಲಿ ಬಯಲಿದೆ. ಅದನ್ನು ನಾವು ಹೊಸದಾಗಿ ಸೃಷ್ಟಿಸಲಿಲ್ಲ. ಅನಾವಶ್ಯಕವಾದದನ್ನು ಹೊರ ಹಾಕಿದಾಗ ಅಲ್ಲಿ ಇದ್ದದನ್ನು ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದೇವೆ ಅಷ್ಟೇ. ಹೀಗೆ ಕಾಣುವುದೇ ಆತ್ಮದರ್ಶನ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.


ವಿದ್ಯಾರಣ್ಯರ 'ಪಂಚದಶಿ' ಕೃತಿಯಲ್ಲಿನ ಇಂತಹದ್ದೇ ನಿದರ್ಶನ ನೀಡುತ್ತಾರೆ.


ರಮಣರ 3 ಮುಖ್ಯ ಪದ್ಯ ಕೃತಿಗಳ ಅನುವಾದಗಳು ಇಲ್ಲಿವೆ

ಉಪದೇಶ ಸಾರಂ : ಇಲ್ಲಿನ 30 ಪದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪದ್ಯವನ್ನು ನೋಡುವುದಾದರೆ . .

ಈ ನಾನು ಎನ್ನುವುದು ಹುಟ್ಟುವುದು ಎಲ್ಲಿ

ಎಂದು ಶೋಧಿಸುವವನ

ಅಹಂಕಾರ ಅಳಿಯುವುದು

ಅದೇ ಆತ್ಮ ವಿಚಾರಣೆ


ಉಳ್ಳದು ನಾರ್ಪದು : ಇಲ್ಲಿನ 40 ಪದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದನ್ನು ಗಮನಿಸುವುದಾದರೆ

ತನ್ನದೇ ಒಂದು ರೂಪವಿಲ್ಲದ ಅಹಂಕಾರ ಒಂದು ಪಿಶಾಚಿಯಂತೆ

ದೇಹವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿ ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ

ದೇಹವನ್ನೇ ಆಶ್ರಯಿಸಿ ನೆಲೆಸುತ್ತದೆ

ದೇಹವನ್ನೇ ಆಶ್ರಯಿಸಿ ವಿಷಯ ಸುಖ ಅನುಭವಿಸಿ ಕೊಬ್ಬಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ

ಒಂದು ದೇಹ ಬಿಟ್ಟು ಇನ್ನೊಂದಕ್ಕೆ ಹಾಯುತ್ತದೆ

ಅಂತರ್ಮುಖವಾಗಿ ಚಿಂತಿಸಿ ಹಿಡಿಯ ಹೋದಾಗ ಓಡಿ ಹೋಗುತ್ತದೆ


ಅಕ್ಷರ ಮಣಮಾಲೈ : ರಮಣ ಮಹರ್ಷಿಗಳು ಅರುಣಾಚಲನನ್ನು ಕುರಿತು ರಚಿಸಿರುವ 108 ದ್ವಿಪದಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೆರಡನ್ನು ನೋಡೋಣ.


ಅದ್ವಿತೀಯ ಅನುಪಮ ಓಂಕಾರನೆ

ಅರಿವೆನೆ ನಿನ್ನನು ಅರುಣಾಚಲ ?


ಕಣ್ಣಿನ ಕಣ್ಣೇ ಕಣ್ಣ ಹಂಗಿರದೆ

ಕಂಡೂ ಕಾಣದಿಹೆ ಅರುಣಾಚಲ


ಕೇಳದೆ ನೀಡುವ ದಾನಿ ಎನ್ನುವರು

ಕಾಯ್ದುಕೊ ಬಿರುದನು ಅರುಣಾಚಲ


4. ಭಗವಾನರ ಜೀವನದ ಕೆಲವು ಮುಖ್ಯ ಘಟನೆಗಳು : ಕಾಲ ವಿವರಗಳು 

ರಮಣರು ಹುಟ್ಟಿನಿಂದ, ಶಾಲೆಗೆ ಹೋಗಿದ್ದು, ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕವಾಗಿ ರಮಣ ಮಂದಿರಂನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದು, ಆತ್ಮಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರದ ಅರಿವು, ಅರುಣಾಚಲಗಿರಿಗೆ ಹೋದದ್ದು, ಭಕ್ತರ ವಿಚಾರಗಳು, ತಾಯಿಗೆ ಕಾಯಿಲೆ ಗುಣವಾಗಲೆಂದು ಅರುಣಾಚಲನನ್ನು ಕುರಿತು ಸ್ತೋತ್ರ, ಶ್ಲೋಕಗಳ ರಚನೆ, ಸ್ಕಂದಾಶ್ರಮಕ್ಕೆ ಹೋದದ್ದು, ಹಲವು ಕೃತಿಗಳ ರಚನೆ ಮತ್ತು ಬ್ರಹ್ಮನಿರ್ವಾಣದವರೆಗಿನ ಎಲ್ಲ ವಿಚಾರಗಳು ಅವರ ವಯಸ್ಸು ಹಾಗೂ ವರ್ಷದೊಡನೆ ಚುಟುಕಾಗಿ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. 

ಹದಿನಾರನೇ ವರ್ಷದಲ್ಲಿಯೇ ಮನೆ ತೊರೆದು, 50 ವರ್ಷಗಳಷ್ಟು ದೀರ್ಘಕಾಲ ಅಲೌಕಿಕ ಬದುಕನ್ನು  ಅರುಣಾಚಲದಲ್ಲಯೇ ಬದುಕಿದವರ ಬದುಕಿನ ದರ್ಶನವಾಗುತ್ತದೆ.


ಜಾತಿ-ಮತ, ವರ್ಣಗಳ ಭೇದವಿಲ್ಲದೆ ತಮ್ಮಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದವರಿಗೆಲ್ಲ ಆಧ್ಯಾತ್ಮದ ದಿವ್ಯ ಸಿಂಚನ ಮಾಡಿದ ರಮಣ ಮಹರ್ಷಿಗಳ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ನಮಗೂ ಹಂಚಿದ್ದಾರೆ ಲೇಖಕರಾದ ಲಕ್ಷ್ಮೀನಾರಾಯಣ ಭಟ್ಟರು. ಅಧ್ಯಾತ್ಮದ ಕುರಿತಾದ ಆಸಕ್ತರು ಓದಬಹುದಾದ ಒಂದೊಳ್ಳೆ ಕೃತಿ ಇದು.


~ವಿಭಾ ವಿಶ್ವನಾಥ್

ಬುಧವಾರ, ನವೆಂಬರ್ 11, 2026

ಗೊಲ್ಗೊಥಾ ಮತ್ತು ವೈಶಾಖಿ (ಪುಸ್ತಕ ಯಾನ - 505)


ಪುಸ್ತಕದ ಶೀರ್ಷಿಕೆ : ಗೊಲ್ಗೊಥಾ ಮತ್ತು ವೈಶಾಖಿ 

ಕೃತಿ ಪ್ರಕಾರ : ಖಂಡ ಕಾವ್ಯಗಳು / ನೀಳ್ಗವಿತೆಗಳು

ಲೇಖಕರು : ಗೋವಿಂದ ಪೈ

ಪ್ರಕಾಶಕರು : ವಿಶ್ವ ಕನ್ನಡ ಸಮ್ಮೇಳನ

ಪ್ರಥಮ ಮುದ್ರಣ : 1983

ಪುಟಗಳು : 104


ಈ ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಯೇಸುವಿನ ಕಡೆಯ ದಿನಗಳನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸುವ ಗೊಲ್ಗೊಥಾ ಹಾಗೂ ಬುದ್ಧನ ಕಡೆಯ ದಿನವನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸುವ ವೈಶಾಖಿ ಎನ್ನುವ ಎರಡು ನೀಳ್ಗವಿತೆಗಳಿವೆ.


ಡಾ|| ಜಿ. ವರದರಾಜರಾವ್ ಅವರು 'ಪಡಿನುಡಿ' ಎನ್ನುವ ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಬರೆದಿರುವ ಮಹಾತ್ಮರ ಮರಣ ಎನ್ನುವ ಲೇಖನವನ್ನು ಈ ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರ್ಪಡೆಗೊಳಿಸಿದ್ದಾರೆ. 


ಮಹಾತ್ಮರ ಮರಣ : 'ಮಹಾತ್ಮರ ಜನನ, ಜೀವನ ಎಷ್ಟು ಮಹತ್ವಪೂರ್ಣವೋ ಅವರ ಮರಣವೂ ಅಷ್ಟೇ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದದ್ದು. ಯಾವುದೋ ಒಂದು ಧ್ಯೇಯಕ್ಕಾಗಿ ಬದುಕಿ ಬಾಳಿದ ಹುತಾತ್ಮರು ಸಾವಿಗೆ ಅಂಜುವುದಿಲ್ಲ. ಮೃತ್ಯುವಿನ ಶೀತಲ ಸ್ಪರ್ಶದಿಂದ ಅಂಥವರ ಬದುಕು ಅಮರವಾಗುವುದೇ ವಿನಃ ಎಂದೆಂದಿಗೂ ಕೊನೆಗಾಣುವುದಿಲ್ಲ." ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾ ಗೋವಿಂದ ಪೈ ಅವರ ಕವನಗಳಲ್ಲಿನ ಕೆಲವು ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.


ವಿಷಯ ಬೇರೆಯಾಗಿದ್ದರೂ ನಿರೂಪಿಸುವ ಮನಸ್ಸು ಒಂದೇ ಆಗಿರುವುದರಿಂದ ಈ ಎರಡೂ ಕವಿತೆಗಳನ್ನು ಅವಳಿ ಕವಿತೆಗಳು/ ಕಂಪ್ಯಾನಿಯನ್ ಪೊಯಮ್ಸ್ ಎಂದು ಕರೆದರೂ ತಪ್ಪಾಗಲಾರದು ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.


ಆದರೂ ಇಲ್ಲಿ ಯೇಸು ಕ್ರಿಸ್ತನ ಮರಣ ಹಿಂಸೆಯ ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿದ್ದರೆ.. ರೌದ್ರತೆಯನ್ನು ತೋರುತ್ತಿದ್ದರೆ ಬುದ್ಧನ ತುಂಬು ಬದುಕಿನ ನಿರ್ವಾಣ ಶಾಂತಿಯುತವಾದದ್ದು. 


ನಾನೀಗ ಕವಿತೆಯ ಹಿನ್ನೆಲೆಯನ್ನು ಚುಟುಕಾಗಿ ವಿವರಿಸಿ ಕವಿತೆಯ ಆಯ್ದ ಸಾಲುಗಳನ್ನು ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸಲಿದ್ದೇನೆ. ಎರಡು ಕವಿತೆಗಳ ಛಂದೋಪ್ರಕಾರ ಒಂದೇ ಆಗಿದೆ. ಎರಡು ನೀಳ್ಗವಿತೆಗಳ ಮುನ್ನ ಎರಡನೆಯ ಮುದ್ರಣದಲ್ಲಿ ಬರೆದ ಮುನ್ನುಡಿಯನ್ನು ಮುದ್ರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಯಾವ ಯಾವ ಗ್ರಂಥಗಳನ್ನು ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಪರಾಮರ್ಶಿಸಿದ್ದಾರೆ ಹಾಗೂ ಯಾವ ಯಾವ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಆಯ್ದುಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ ಎನ್ನುವುದರ ಕೂಲಂಕಷ ವಿವರಣೆ ಇಲ್ಲಿದೆ. 

ಕವಿತೆಯ ಛಂದಸ್ಸನ್ನು ಕುರಿತು ಹೇಳುವಾಗ ಇದು ಮೊದಲಿಗೆ ಷೇಕ್ಸ್ಪಿಯರ್, ಮಿಲ್ಟನ್ ಅವರ ಆಂಗ್ಲ ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿನ ಸರಳ ರಗಳೆ ಎಂಬಂತೆ ಕಂಡರೂ... ಇದು ಕೇವಲ ಅಕ್ಷರಗಳ 20 ಮಾತ್ರೆಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಹೋಲಿಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ.ಇದು ಲಲಿತ ರಗಳೆಯ ಹೋಲಿಕೆ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ, ಲಲಿತ ರಗಳೆಗೂ ಸಾಕಷ್ಟು ವ್ಯತ್ಯಾಸವೇ ಇದೆ ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳೇನು ಓದಿ ನೋಡಿ.


ಗೊಲ್ಗೊಥಾ : ಶೀರ್ಷಿಕೆಯಲ್ಲಿನ ಈ ಪದ ಕುತೂಹಲವನ್ನು ಮೂಡಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಯೇಸುವನ್ನು ಶಿಲುಬೆಗೇರಿಸಿದ ಸ್ಥಳದ ಹೆಸರು.

ರಾಜ ಪ್ರತಿನಿಧಿಯಾಗಿದ್ದ ಪಿಲಾತನ ಎದುರಿಗೆ ಯೆಹೂದ್ಯರು ಆತನ ಮೇಲೆ ದೂರು ನೀಡಿ ಅವರಿಗೆ ಒಪ್ಪಿಸುತ್ತಾರೆ. ಪಿಲಾತ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ನಿರ್ಧಾರ ಹಾಗೂ ಆತನ ನ್ಯಾಯ ನಿರ್ಣಯ, ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗಿ ಯೇಸುವಿಗೆ ಇಬ್ಬರು ಕಳ್ಳರೊಡನೆ ಶಿಲುಬೆಗೇರುವ ಶಿಕ್ಷೆಯಾದ ಸಂದರ್ಭವನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ತೋರಿದ್ದಾರೆ. ಕೆಲವು ಸಾಲುಗಳನ್ನು ನೋಡುವುದಾದರೆ..


32ರ ಯುವಕ ಯೇಸುವನ್ನು ಅವರು ಕಣ್ಣಿಗೆ ಕಟ್ಟುವಂತೆ ತೋರಿದ್ದಾರೆ. ಒಂದೆರಡು ಸಾಲುಗಳು ಹೀಗಿವೆ. 


..….................ಹೆಣ್ನಗೆಯ

ನಯನದಿ ಭವಿಷ್ಯವಂ ತಿವಿವ ಪುರುಷನ ದೃಷ್ಟಿ

ಹೆಣ್ಣೆದೆಯ ಮಾರ್ದವದಿ ಗಂಡಿನ ಮನೋದಾರ್ಢ್ಯ 


ಯೇಸುವನ್ನು ವಧ್ಯಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಕರೆತಂದು, ಮುಳ್ಳಿನ ಕಿರೀಟವಿಟ್ಟು, ಮಾನ ಮುಚ್ಚುವಷ್ಟು ಬಟ್ಟೆ ತೊಡಿಸಿ.. ಬಾಸುಂಡೆ ಬರುವಂತೆ ಬಾರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಆದರೆ, ಯೇಸು ಅವರ ಕ್ರೌರ್ಯಕ್ಕೆ ತುಟಿಪಿಟಿಕೆನ್ನೆಲಿಲ್ಲ. ತನ್ನನ್ನು ಸುತ್ತುಗಟ್ಟಿ ಅಳುತ್ತಿದ್ದ ಹೆಂಗಸರನ್ನು ಕಂಡು" ನನಗಾಗಿ ಗೋಳಾಡದಿರಿ. ನಿಮಗಾಗಿ, ನಿಮ್ಮ ಮಕ್ಕಳಿಗಾಗಿ ಗೋಳಾಡಿ" ಎನ್ನುವ ಚಿತ್ರಣ ತನ್ನ ನೋವಿನಾಚೆಗೂ ಪರಹಿತವನ್ನು ಬಯಸುವ ಗುಣ ತೋರುತ್ತದೆ.


................... ಹದ್ದು ಬಿಗಿ

ವಿಡಿದ ಲಾವಿಗೆಯಂತೆ ಪಡುವಣದ ಬಿಳಿಯ ಬಿದಿ 

ಗೆಯ ತಿಂಗಳಂತೆ, ಬಿಲ್ಲಿಗೆ ತೊಟ್ಟ ಸರಳಂತೆ,

ಮರಣವೃಕ್ಷದೊಳಮೃತಫಲದಂತೆ.....


ಇದು ಶಿಲುಬೆಯಲ್ಲಿ ತೂಗಾಡುತ್ತಿರುವ ಯೇಸುವನ್ನು ತೋರುವ ಪರಿ ಮರಣವೆಂಬ ವೃಕ್ಷದಲ್ಲಿ ಬಿಟ್ಟ ಅಮೃತಫಲದಂತೆ ಎನ್ನುವ ವರ್ಣನೆ ಇಲ್ಲಿ ಸಾವಿನಾಚೆಗೂ ಆತ ಬದುಕುತ್ತಿರುವ ಪರಿಯನ್ನು ಹೇಳುತ್ತದೆ.


ಇಲ್ಲಿ ಸಮಾಧಾನವಿಲ್ಲ. ಪಿಲಾತನ ಒಳತೋಟಿ ಮಾರ್ಮಿಕವಾಗಿದೆ. ಆತನ ಅಸಹಾಯಕತೆ ಹಾಗೂ ಅನಿವಾರ್ಯತೆಗಳನ್ನು ಸೊಗಸಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸಿದ್ದಾರೆ.


ಅಂದಿದೊ ವಸಂತ ಪೂರ್ಣಮಿಯ ಭೃಗುವಾರದಾ

ನಡುಹಗಲ ಸಿರಿಹೊತ್ತು, ಭಾಸ್ಕರನ ಸುಳುವಿಲ್ಲ ;


..............ಮರಗಳಲಿ ಕದಲದೆಲೆ

ಹಕ್ಕಿಗಳ ಉಸುರಿಲ್ಲ; 


ಈ ಸಾಲುಗಳು ಗೊಲ್ಕೊಥಾದಲ್ಲಿ ಕಳ್ಳರಿಬ್ಬರ ನಡುವಲ್ಲಿ ಶಿಲುಬೆಗೆ ಇರುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕೃತಿ ಹೀಗಿತ್ತು ಎಂದು ಹೇಳುವ ಸಾಲುಗಳಾಗಿವೆ.


ಗಗನದಿ ಕಣ್ಣೂರಿ, ಬೆಟ್ಟದ ತುದಿಯಿಂದ ಕರೆವ ತಾಯೆಡೆಗೆ ಮರಿ ಜಿಂಕೆ ಜಿಗಿದಂತೆ, ಸುಗ್ಗಿಯೆಡೆಗೆ ಹಾರುವ ಬಾನಿನ ಹಕ್ಕಿಯಂತೆ, ಕ್ಷಿತಿಜದಿಂದ ಮೇಲಕ್ಕೆ ನೆಗೆವ ಮಿಂಚಿನಂತೆ .. ಹೀಗೆ ಹಲವಾರು ಉದಾಹರಣೆಗಳನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾ ಯೇಸುವನ್ನು ಒಪ್ಪಿಸಿದ ಪರಿಯನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.


ಗಡಗಡನೆ ಪೊಡವಿ ನಡುಗಿತು, ದುಃಖವಾರ್ತೆಯಂ

ಜಗಕೆಲ್ಲ ಕೇಳಿಸುವ ಮೃತಕದುಂದುಭಿಯಂತೆ,

ನೆರೆದರೆದೆಯೆದೆ ಭೀತಿಯಿಂದ ಮಾರ್ಮೊಳಗಿದುದು

ಈ ಸಾಲುಗಳು ದುಃಖದ ತೀವ್ರತೆಯನ್ನು ಬಿಂಬಿಸುತ್ತಾ ಕಲಕುವ ಸಾಲುಗಳಾಗಿವೆ


****************************


ವೈಶಾಖಿ : ವೈಶಾಖ ಶುಕ್ಲ ಪೂರ್ಣಿಮೆಗೆ ಬುದ್ಧನ ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಮಹತ್ವದ ಸ್ಥಾನವಿದೆ  ಆತ ಜನಿಸಿದ್ದು, ಪರಿನಿರ್ವಾಣವಾದದ್ದು ಎರಡೂ ವೈಶಾಖ ಶುಕ್ಲ ಪೂರ್ಣಿಮೆಯಂದು. ಬುದ್ದನ ಕಡೆಯ ದಿನದ ಈ ಹುಣ್ಣಿಮೆಗೆ ಪ್ರಾಶಸ್ತ್ಯವನ್ನಿತ್ತು, ಈ ಕಥೆಯನ್ನು ' ವೈಶಾಖಿ ' ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಿದ್ದಾರೆ.


ಬುದ್ಧ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಸಂಚರಿಸಿ ಬೋಧನೆ ಮಾಡುತ್ತಾ ಖುಷಿನಾರಕ್ಕೆ ಬಂದು ಅಲ್ಲಿ ಪರಿನಿರ್ವಾಣವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಪರಿನಿರ್ವಾಣದ ಘಟನೆಗೂ ಮೊದಲು ಕಮ್ಮಾರ ಚುಂದನ ಮನೆಯಲ್ಲಿ 'ಸೂಕರ ಮದ್ದವ' (ಮೊದಲಿಗೆ ಇದನ್ನು ಒಣಗಿದ ಹಂದಿಯ ಮಾಂಸವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದರಾದರೂ.. ಕಾಲಾನಂತರದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಒಂದು ರೀತಿಯ ಅಣಬೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ) ವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತಾನೆ. ನಂತರ ಅದು ಆತನಿಗೆ ಅನಾರೋಗ್ಯವನ್ನು ತರುತ್ತದೆ. ಆತನೇ ತನ್ನ ಸಾವಿಗೆ ಕಾರಣವೆಂದು ಹೇಳಬಾರದು ಎಂದು ಎಚ್ಚರಿಕೆಯ ನುಡಿಯನ್ನು ಸಹ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಮುಂದೆ ತನ್ನ ಚಿಕ್ಕಪ್ಪನ ಮಗನೂ ಆಗಿದ್ದ, ಪ್ರಿಯ ಶಿಷ್ಯನೂ ಆದ ಆನಂದನನ್ನು ಕರೆದು ಕುಶಿನಾರದತ್ತ ಪ್ರಯಾಣಿಸಿ ಮರುದಿನವೇ ತನ್ನ ಪರಿನಿರ್ವಾಣ ಆಗಲಿರುವುದಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಇಲ್ಲಿನ ಸಾವು ಭಯಂಕರ ಎನ್ನುವುದರ ಬದಲಾಗಿ ಶುಭಪ್ರದವೆನಿಸುತ್ತದೆ ಎನ್ನುವರ್ಥದಲ್ಲಿ ಕವಿತೆಯನ್ನು ಹೆಣೆದಿದ್ದಾರೆ. 


ಕುಶಿನಾರಕ್ಕೆ ಪ್ರಯಾಣ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಬುದ್ದನಿಗೆ ಬಾಯಾರಿಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಆನಂದನಿಗೆ ತನಗೆ ಬಹಳ ನೀರಡಿಕೆಯಾಗಿದೆ ಎನ್ನುತ್ತಾ ಮರದಡಿಯಲ್ಲಿ ವಿಶ್ರಮಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾ ನೀರು ತರಲು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಸಮೀಪದ ತೊರೆಯ ನೀರು ಆಗ ತಾನೇ ಕದಡಿ ಬಗ್ಗಡವಾಗಿತ್ತು. ಅದು ಕುಡಿಯಲು ಯೋಗ್ಯವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಆನಂದನು ಬುದ್ದನಿಗೆ ಎಷ್ಟೇ ಸಮಾಧಾನ ಹೇಳಿದರೂ ದಾಹ ತಡೆಯಲಾಗುವುದಿಲ್ಲವೆಂದು ಹೇಳಿ ಮೂರನೆಯ ಬಾರಿ ಬುದ್ಧ ಕೇಳಿದಾಗ ನಿರ್ವಾಹವಿಲ್ಲದೆ ನೋಡೋಣವೆಂದು ಹೋದ ಆನಂದನೆಗೆ ದೊಡ್ಡ ಅಚ್ಚರಿಯೊಂದು ಕಾದಿತ್ತು. ತೊರೆಯ ನೀರು ಅದಾಗಲೇ ಸ್ವಚ್ಛವಾಗಿ ಕಂಗೊಳಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಆನಂದನಿಗೆ ಅದು ತನ್ನ ಪ್ರಭುವಿನ ಪವಾಡವೇ ಎನ್ನಿಸಿದ ಸಂದರ್ಭ ಇಲ್ಲಿದೆ.


ಬುದ್ದನು ತನ್ನ ಪರಿನಿರ್ವಾಣದ ಸಮಯಕ್ಕೂ ಮುನ್ನ ಹಲವಾರು ಹಿತೋಪದೇಶವನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾನೆ. ಹಿತೋಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ.

ಮಹತ್ಮರ ಮರಣ ಲೇಖನದಲ್ಲಿ ಆನಂದ ಹಾಗೂ ಬುದ್ದರ ಒಂದು ಸಂಭಾಷಣೆಯನ್ನು ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ಅದನ್ನು ನಾನು ಚುಟುಕಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ.

ಹೆಂಗಸರೊಡನೆ ಹೇಗೆ ವರ್ತಿಸಬೇಕು ಎಂದು ಆನಂದ ಕೇಳಿದಾಗ ನೋಡಬೇಡಿ ಕೇಳಿ ಎನ್ನುತ್ತಾನೆ. ನೋಡುವ ಸಂದರ್ಭ ಬಂದರೆ ಅವರೊಡನೆ ಮಾತನಾಡದಿರಿ. ಮಾತನಾಡುವ ಸಂದರ್ಭ ಬಂದರೆ ಹಿರಿಯರನ್ನು ತಾಯಿಯೆಂದು, ತಮ್ಮ ಸರಿ ವಯಸ್ಕರನ್ನು ತಂಗಿಯರೆಂದು ಹಾಗೂ ಕಿರಿಯರನ್ನು ಕೂಸುಗಳೆಂದು ಭಾವಿಸುತ್ತಾ ಕಟ್ಟೆಚ್ಚರದಿಂದಿರಿ ಎನ್ನುವ ಬೋಧನೆಯಿದೆ.


........................... ಭಗ

ವಂತ, ಮಳೆಗರೆಯೆ ಕೊಳಗಳ ಹಾಂಸೆ ಹೋದಂತೆ

ಬರಿಯ ದೊಣಿಯೊಳಗೆ ಕಣೆ ತೀವಂತೆ, ನೆಲಹತ್ತಿ 

ದಂಬಿಯಂ ನೀರ ಮೊಗೆದಂತೆ, ನೂರಾರು ಜಲ 

ಕುಂಭದಲ್ಲಿ ತರಣಿ ನೆರೆವಂತೆ, ಬಡಬಗ್ಗನಿಗೆ 

ಯಾಚಿತಂ ಕಾಲೆಡವಿ ನಿಧಿಯೊದವಿವಂತೆಮಗೆ 

ಭಗವಂತನಿಂದ ಧರ್ಮಂ ತಿಳಿದುದು ಜ್ಞಾನ

ವಳಿದುದೈ ಜಯಾಜಯಾ !


ಅಹಿಂಸೆಯ ಹಿರಿಮೆ, ಸದಾಚಾರ, ಕರ್ತವ್ಯ ನಿಷ್ಠೆ, ಪರಧರ್ಮ ಸಹಿಷ್ಣುತೆ, ಸ್ವಧರ್ಮ ಪಾಲನೆ ಹೀಗೆ ಹಲವಾರು ವಿಚಾರಗಳ ಕುರಿತ ಬೋಧೆಯನ್ನು ಕೇಳಿ ಕೃತಜ್ಞತೆಯನ್ನರ್ಪಿಸಿ ತೆರಳುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿನ ಸಾಲುಗಳಿವು.


ಗಡಗಡನೆ ಪೊಡವಿ ನಡುಗಿತು ಪಡಿಯನೊಡವೆಯಂ 

ಸೆಳೆದ ತಕ್ಕಡಿಯಂತೆ ಮುಂಗಾರ ವಾತಾಲಿ 

ಗೊಲೆವ ಕದಲಿಕೆಯಂತೆ........


.................. ತಾರಾಪಥದಿ

ಬಿರಿವೊಯ್ಯೆ ದೇವದುಂದುಭಿ, ಮೊಳಗಿ ಭೀಷಣಂ

ರೋಮಹರ್ಷಣಮಾಯ್ತು ಮೇಘವಿಸ್ಪೂರ್ಜಿತಂ,

ಮೇಣ್ಮುಹೂರ್ತಕೆ ವಿದ್ಯುದವಭಾಸಾಯ್ತು,


ಹೀಗೆ ಇಲ್ಲಿನ ಸಾಲುಗಳಲ್ಲಿ ಬುದ್ದನು ಪರಿನಿರ್ವಾಣ ಹೊಂದಿದಾಗ ತಕ್ಷಣವೇ ಭೂಕಂಪವಾಯಿತು, ವಿದ್ಯುದಾವಿರ್ದ್ಭಾವವಾಯಿತು, ಬ್ರಹ್ಮನು, ದೇವೇಂದ್ರನು ಭಿಕ್ಷುಗಳಾದ ಅನಿರುದ್ಧನು, ಆನಂದನು ಆ ಮಹಾಘಟನೆಯನ್ನು ಕುರಿತು ಉದ್ಗರಿಸಿದ ಕುರಿತಾದ ಸಾಲುಗಳು ಇಲ್ಲಿವೆ.


ಗೋವಿಂದ ಪೈ ಅವರು ಆರಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ಈ ಎರಡು ವಿಷಯಗಳು, ಎರಡು ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳ ವಿವಿಧ ಭಾವನೆಗಳ ವಿಚಾರಗಳಾದರೂ.. ಜನರ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಈಗಾಗಲೇ ಈ ಇಬ್ಬರು ಮಹಾತ್ಮರ ಕುರಿತು ಇರುವ ವಿಚಾರಗಳಿಗೆ ಧಕ್ಕೆ ಬಾರದಂತೆ ಚಿತ್ರಿಸಿದ್ದಾರೆ. 


ಇಲ್ಲಿನ ಸಾವುಗಳೆರಡೂ ಸಹಜವಲ್ಲ. ಸಾವು ಸಹಜವಾಗಿ ಬರುವುದಾದರೂ.. ಒಂದು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ದುಃಖದಿಂದಲೇ ಬಿಟ್ಟು ಹೊರಟ ಯೇಸುವನ್ನು, ಸಂತೋಷದಿಂದ ತಾನೇ ಅದಕ್ಕೆ ಅಣಿಯಾದ ಬುದ್ಧನನ್ನೂ ತೋರಿದ್ದಾರೆ.


ಅರ್ಥೈಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಬಹಳಷ್ಟು ಚೆಂದದ ಕಾವ್ಯ ಇಲ್ಲಿದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಗದ್ಯವನ್ನೇ ಆಯ್ದುಕೊಳ್ಳುವ ನಾನು ಇಲ್ಲಿನ ವಸ್ತು ವಿಷಯದ ವೈವಿಧ್ಯತೆ ಆಸಕ್ತಿಕರವಾಗಿದ್ದು, ಇಷ್ಟವಾಗಿ ಕಾವ್ಯವನ್ನು ಕೊಂಚಮಟ್ಟಿಗೆ ಅರ್ಥೈಸಿಕೊಂಡು ಹೇಳುವ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡಿದ್ದೇನೆ. 

~ವಿಭಾ ವಿಶ್ವನಾಥ್

ಮಂಗಳವಾರ, ನವೆಂಬರ್ 10, 2026

ಪರ್ಜನ್ಯ (ಪುಸ್ತಕ ಯಾನ - 504)



ಪುಸ್ತಕದ ಶೀರ್ಷಿಕೆ : ಪರ್ಜನ್ಯ

ಕೃತಿ ಪ್ರಕಾರ : ಕಥಾ ಸಂಕಲನ 

ಲೇಖಕರು : ಮಾವಿನಕೆರೆ ರಂಗನಾಥನ್ 

ಪ್ರಕಾಶಕರು : ಪುರೋಗಾಮಿ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಂಘ

ಪ್ರಥಮ ಮುದ್ರಣ : 1972

ಪುಟಗಳು : 146


ಈ ಕಥಾಸಂಕಲನಕ್ಕೆ ಡಾ|| ಹಾ. ಮಾ. ನಾಯಕರ ಹಾಗೂ ಪ್ರೊ|| ಎಂ. ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣ ಅಡಿಗ ಅವರ ಮುನ್ನುಡಿಗಳಿವೆ. 


ಪೂಜ್ಯ ಮಾಸ್ತಿ ವೆಂಕಟೇಶ ಅಯ್ಯಂಗಾರ್ ಮತ್ತು ತಿ. ತಾ. ಶರ್ಮರಿಗೆ ಕೃತಿಯನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಿರುವುದು ಮತ್ತೊಂದು ವಿಶೇಷ. 


ಅಡಿಗರು ತಮ್ಮ ಮುನ್ನುಡಿಯಲ್ಲಿ "ಈ ಕಥೆಗಳಿಗೆಲ್ಲ ವಿಶೇಷವಾದದೊಂದು ಕಾಂತಿ ಇದೆ ಎನಿಸುತ್ತದೆ. ಅದು ಸರಳತೆಯಿಂದ ಬರುವ ಕಾಂತಿ." ಎನ್ನುವ ಮಾತನ್ನು ಹಾಗೂ "ಈ ಸಣ್ಣ ಕಥೆಗಳಲ್ಲಿ ನಾವು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಗಮನಿಸಬೇಕಾದ ಗುಣ ಎಂದರೆ ಅನುಭವ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕತೆ." ಎನ್ನುವ ಮಾತನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ರಂಗನಾಥನ್ ಅವರು ಭಾಷೆಯನ್ನು ತುಂಬಾ ಸಮರ್ಪಕವಾಗಿ, ಸಾರ್ಥಕವಾಗಿ ಬಳಸಿರುವ ಪರಿಯನ್ನು ಮೆಚ್ಚುತ್ತಾರೆ.


ಹಾ. ಮಾ. ನಾಯಕರ ಮುನ್ನುಡಿಯಲ್ಲಿ ಈ ಮಾತು ಸೆಳೆಯಿತು. "ಶ್ರೀ ರಂಗನಾಥನ್ನರ ಬರವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಆಗಾಗ ಭಾವಗೀತೆಯ ಲಾಲಿತ್ಯವನ್ನು, ತೀವ್ರತೆಯನ್ನು ನೋಡಬಹುದು. ಒಂದೊಂದು ಮಾತಿನಲ್ಲೋ.. ವಾಕ್ಯದಲ್ಲೋ ಅವರು ವಿಸ್ತಾರವಾದ ಅರ್ಥ ಪ್ರಪಂಚವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಬಲ್ಲರು. ಪಾತ್ರಗಳ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಬಲ್ಲರು"


ರಂಗನಾಥನ್ ಅವರು ರುಕ್ಮಿಣಿ, ಚಕ್ರಬಂಧನ ಹಾಗೂ ಉತ್ತರಾಯಣ ಎಂಬ ಕಥಾಸಂಕಲನಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಮೂರು ಕಥಾಸಂಕಲನಗಳಿಂದ ಆಯ್ದ ಐದು ಕಥೆಗಳು ಹಾಗೂ ಎರಡು ಹೊಸ ಕಥೆಗಳು ಸೇರಿ 7 ಕಥೆಗಳು ಇಲ್ಲಿವೆ. 


ಪರ್ಜನ್ಯ : ವಯಸ್ಸಾದ ಪಾತಜ್ಜಿ ಸಾಯುವುದಕ್ಕೂ ಮುನ್ನ ಹಠಾತ್ತನೆ ಸತ್ತ ಅಪ್ಪ. ಅಪ್ಪನ ಸಾವಿನಲ್ಲಿಯೂ ಏನೂ ಅನ್ನಿಸಿದಂತೆ ಕೂತ ಅವನನ್ನು ನೋಡಿ ಮೊದಲಿಗೆ ಅಚ್ಚರಿಯಾಯಿತು. ಆದರೆ, ಕೆಲವು ಬಂಧಗಳ ಬೆಸುಗೆ ಬೆಸೆಯದೆ ಉಳಿದಿರುವಾಗ ಹೀಗೂ ಇರಬಹುದು ಎಂದೆನ್ನಿಸಿತು. ಆತನೇ ಗಮನಿಸಿದಂತೆ ನೆರೆಹೊರೆಯವರ, ನೆಂಟರ ಸಂತಾಪದ ಮಾತುಗಳು.. ಅಪ್ಪನಿಗೆ ಆಗದವರು ಬಂದು ಸಮಾಧಾನ ಹೇಳಿದಾಗ, ಅಕ್ಕ-ಪಕ್ಕದವರು ಸಮಾಧಾನ ಹೇಳಲು ಬಂದಾಗ ಅಮ್ಮನ ಅಳು ಜೋರಾದದ್ದು.. ದ್ವಾದಶಿಯ ದಿನದಂದು ಸಂಸ್ಕಾರ ಮಾಡಿಸುವ ಪುರೋಹಿತರ ಮನಸ್ಸು ಈತನಿಗೆ ಕಂಡ ಬಗೆ, ತನ್ನ ಪ್ರೇಯಸಿಯ ನೆನಪಾಗಿದ್ದು, ಒಂದೊಮ್ಮೆ ಅಪ್ಪ ಸತ್ತರೆ ಒಳ್ಳೆಯದು ಎನಿಸಿದ್ದ ಕ್ಷಣಗಳು.. 

ಊರಿನವರಿಗೆಲ್ಲಾ ಅಳು ತರಿಸಿದ ಅಪ್ಪನ ಸಾವು ತನಗೇಕೆ ದುಃಖ ತರಿಸಲಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಯೋಚನೆಯಲ್ಲಿದ್ದವನಿಗೆ ಎಲ್ಲವೂ ಪರ್ಯಾವಸಾನವಾಗುವುದು ಕಥೆಯ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ. ಹೊಕ್ಕುಳಾಳದಿಂದ ಬಂದ ನೋವು ಹೊಕ್ಕುಳ ಬಳ್ಳಿಯ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಕಾಣಿಸುವ ಬಗೆಯಲ್ಲಿ.


ಸಂಚಯ : ವಂಶಪಾರಂಪರ್ಯವಾಗಿ ಬಂದ ವೈದೀಕ ವೃತ್ತಿ ನಿಲ್ಲಬಾರದೆಂಬ ಅಪ್ಪನ ನಿರ್ಣಯಕ್ಕೆ ಬಲಿಯಾದ ಮಗನಿಗೆ ಅದರಿಂದ ದೂರ ನಡೆಯುವ ಹಾಗೂ ಇವೆಲ್ಲದಕ್ಕೂ ಅಂತ್ಯ ತರುವ ಆಸೆ. ಅಪ್ಪನನ್ನು ಕಂಡರೆ ಭೀತಿಯೂ..

ತಮ್ಮ ಹಾಗೂ ತಂಗಿ ಇಬ್ಬರೂ ಈಗ ಲೋಕ ಕಂಡವರು. ಕಾಸು ಕೊಟ್ಟರೆ ಅಪ್ಪನಿಗೆ ಅವರ ಪೂರ್ವಾಪರದ ಅಗತ್ಯವಿರಲಿಲ್ಲ. ಅಪ್ಪನ ಕಷ್ಟಗಳಿಗೆ ತಲೆಕೊಟ್ಟವನು ಮಠಕ್ಕೆ ಹೋಗಬೇಕಾದ ಪ್ರಸಂಗ ಎದುರಾದಾಗ ಏನಾಯ್ತು..?.

ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಬರುವ ರಾಜಿ ಕಿರಿಯ ವಯಸ್ಸಿನ ವಿಧವೆ. ದ್ವಂದ್ವತೆಯನ್ನೂ ಮೀರಿ ಮನೆಯ ಮೊಳೆಗೆ ಜನಿವಾರ ನೇತುಹಾಕಿ ಹೊರಟವನು ತನ್ನ ಬದುಕಿನ ವಿಜಯಯಾತ್ರೆಯತ್ತ ಮುಖ ಮಾಡಿದ್ದೆಲ್ಲಿಗೆ..?

ಅಪ್ಪನನ್ನು ಮೀರಿ ನಿಲ್ಲುವ ಹಠವೋ, ತನ್ನ ಆಸೆಯಂತೆ ನಡೆಯುವ ಇಚ್ಚೆಯೋ.. ಜಾತೀಯತೆಯನ್ನು ಕಳಚುವ ಪ್ರಯತ್ನವೋ ಎಲ್ಲಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ತಾನು ಇಷ್ಟಪಡದ, ತನಗೆ ಒಗ್ಗದ ವಿಚಾರವನ್ನು ಧಿಕ್ಕರಿಸಿ ನಡೆದ್ದದಂತೂ ಹೌದು. ಮುಂದಿನ ತಲೆಮಾರು ಬದಲಾಗುತ್ತಿರುವ ಬದಲಾವಣೆಯ ಹಾದಿಯನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ತೋರಿದ್ದಾರೇನೋ ಎನ್ನಿಸಿತು.


ಉತ್ತರಾಯಣ : ಇಲ್ಲಿ ದೀಕ್ಷಿತರು ಕಿರಿಯ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿಯೇ ಗಂಡನನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡ ಮಗಳನ್ನು ಓದಿಸಲು ಮನಸ್ಸು ಮಾಡಿದ್ದೇ ದೊಡ್ಡ ನಿರ್ಧಾರವಾಗಿತ್ತು. ಆಕೆ ಮರುವಿವಾಹವಾಗಿದ್ದು ಸಹಿಸಲಾಗದ ಆಘಾತವಾದರೂ ಬಹಳ ಕಷ್ಟಪಟ್ಟು ಮಗಳನ್ನು ಸ್ವಾಗತಿಸಲು ಸಿದ್ಧರಾಗುತ್ತಾರೆ. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ ತಮ್ಮ ಪತ್ನಿಯ ಮನಸ್ಸನ್ನೂ ಅಣಿಗೊಳಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಾರೆ.

"ಕಾಲ ಬದಲಾಯಿಸಿದೆ. ನಾವು ಬಾಳಿದ ಜೀವನ ಕ್ರಮವೇ ಬೇರೆ. ನಮ್ಮ ಜೀವನದ ಅರ್ಥ ಮೌಲ್ಯಗಳೇ ಬೇರೆ. ಈಗಲೇ ಬೇರೆ. ಪ್ರಾಯಶಃ ನಮ್ಮದು ತಪ್ಪು. ಏಕೆಂದರೆ, ಕಾಲಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಮಾರ್ಪಡುತ್ತಾ ಹೋಗಬೇಕು. ಕಾಲಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಆಗ ಏನೂ ವಿಪರೀತವಾಗಿ ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ."

ಈ ರೀತಿ ಉಪದೇಶಿಸುವ ದೀಕ್ಷಿತರ ಮಾತನ್ನು ಅವರ ಪತ್ನಿಯು ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತಾರಾದರೂ ಅದು ದೀಕ್ಷಿತರ ಮನದ ಮಾತಾಗಿತ್ತೇ..?  ಬಾಯಿಮಾತಲ್ಲಿ ತಾವದಕ್ಕೆ ಸಿದ್ದರಿದ್ದರೂ.. ಆಂತರಿಕವಾಗಿ ಸಿದ್ದರಿರಲಿಲ್ಲವೇ..? ಓದಿ ನೋಡಿ.


ಏಕಾಕಿ : ಊರು ಬಿಟ್ಟು ಬಂದು ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಸೇರಿ ಸಂಬಳ ದಿನ ತೋಚಿದಷ್ಟು ಮನೆಯಾರ್ಡರ್ ಮಾಡಿ.. ನಂತರ ಬದುಕಿನ ಏಕಾಕಿತನವನ್ನು ಮೀರಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಿದ್ದ. ಹಾಗೆಂದು ಕ್ಷಣಿಕ ಆಸೆ-ಆಕಾಂಕ್ಷೆಗಳಿಗೆ ಮಾರು ಹೋದವನಲ್ಲ. ವಿರಾಗಿಯಾಗುತ್ತಿದ್ದಾನೇನೋ ಎನ್ನುವಷ್ಟು ನಿರ್ವಿಕಾರತೆ. ಹೀಗಿರುವಾಗ ಸಹೋದ್ಯೋಗಿ ವಲಸಾಝೂ ಒಲಿದು ಬಂದರೂ ಅವಳಿಗೆ ನಿರಾಶೆ ಮಾಡಿ.. ನಂತರ ಅವಳನ್ನೇ ವಿವಾಹವಾಗುತ್ತಾನೆ. ಆದರೆ, ವಿವಾಹದ ನಂತರ ವಿಚ್ಛೇದಕ್ಕೂ ಒಪ್ಪಿಗೆ ನೀಡುತ್ತಾನೆ. ಸಂತೋಷವಾಗಿಯೇ ಹಾರೈಸುತ್ತಾನೆ. ಹೋಟೆಲ್ಗೆ ಹೋದವನು ಹೋಟೆಲ್ ಹುಡುಗನಿಗೆ ಹೇಳಿದ್ದೇನು..? ವಲಸಾಝೂ ಅನಿರೀಕ್ಷಿತ ಎಂಬಂತೆ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದದ್ದೇಕೆ..?

ಏಕಾಕಿತನವನ್ನು, ಮನಸ್ಸಿನ ತುಮುಲಗಳನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸಿರುವ ಬಗೆ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿದೆ. ಮತ್ತೊಬ್ಬರು ಜೊತೆಯಲ್ಲಿದ್ದರೂ.. ಮೋಸ ಮಾಡಿದರೆ ಅಥವಾ ನಂಬಿಕೆಗೆ ಅರ್ಹರಿಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಏಕಾಕಿಯಾಗುವ ರೀತಿಯನ್ನು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.


ಪಲ್ಲಟ : ಇಲ್ಲಿನ ಕಥಾನಾಯಕ ಲೇಖಕ. ಟೂರಿಸ್ಟ್ ಬಸ್ ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಯಾಣ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಹೆಚ್ಚಿನವರಿಗೆ ಹೆಸರು ಬರಹದಿಂದ ಪರಿಚಿತ. ಆತನ ಜೊತೆಗೆ ನಾರಾಯಣನಿದ್ದ . ಒಂದು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಸಹಾಯಕ ಎಂದರೆ ಸರಿಯಾಗಬಹುದು. ಆ ಟೂರಿಸ್ಟ್ ಬಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಪರಿಚಯವಾದವರಲ್ಲಿ ಮೂರು ಹುಡುಗಿಯರು ಹಾಗೂ ಕಾಯಿಲೆ ಬಿದ್ದ ಗಂಡನನ್ನು ಬೇಸರವಿಲ್ಲದೆ ಸೇವೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಸರಸ್ವತಿ ಅಪ್ತರಾಗುತ್ತಾರೆ. ಇಬ್ಬರೂ ಸ್ನೇಹಿತರಂತೆ ಮಾತನಾಡುವ, ಒಂದಿಷ್ಟು ಅಂತರದಲ್ಲಿಯೇ ಒಳ್ಳೆಯ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿಯೇ ಅಂತರಂಗವನ್ನು ತೆರೆದಿಡುವ ಲೇಖಕ ಹಾಗೂ ಸರಸ್ವತಿ ಆಪ್ತರಾಗುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಎನ್ನುವಷ್ಟರಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಮನಸ್ಸಿನ ಆಸೆಯನ್ನು ಬಿಚ್ಚಿಟ್ಟ ಲೇಖಕ ಸರಸ್ವತಿಯಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ಓದುಗರಲ್ಲಿಯೂ ತಳಮಳ ಮೂಡಿಸಿದನೇ ..? ಹೆಣ್ಣಿನ ಅಸಹಾಯಕ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಭಾವಜೀವಿ ಲೇಖಕನಿಗೆ ಅರ್ಥವಾಗದೆ ಹೋಯಿತೇ..? ಯಾರಾದರೇನು ಅಸಹಾಯಕ ಹೆಣ್ಣಿನ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಹೀಗೆ ದುರುಪಯೋಗಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರಾ ಎಂದೆನಿಸಿತು.


ಅಂತಃಕರಣ : "ಅಂತಃಕರಣಕ್ಕೆ ಅದಾಗಲೇ ನೇಣು ಬಿದ್ದಿರುವ ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಕರೆದೊಯುತ್ತಿದ್ದಾನೆಂದು ಅವನಿಗೇನು ಗೊತ್ತು..?" 

ಸಾಯಲೆಂದೇ ರೈಲಿನ ಚಕ್ರಕ್ಕೆ ಸಿಲುಕಲು ಬಂದು ಹಳಿಯ ಮೇಲೆ ಮಲಗಿದ್ದವನು ಪೋಲಿಸನಿಗೆ ಸಿಕ್ಕು ಆ ಬಂಧನ ಹಿಗ್ಗು ತಂದಿದ್ದರೂ.. ಸಾಯದ ಹಾಗೂ ತನ್ನ ಪತ್ನಿಯ ನಂಬಿಕೆ ದ್ರೋಹ ತಿಳಿದು ಬದುಕಿಯೂ ಸತ್ತಂತಾಗಿದ್ದ ಅವನ ಮನಸ್ಥಿತಿಯ ಚಿತ್ರಣ ಹಾಗೂ ಹಿನ್ನೆಲೆಯನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸಿರುವ ಕಥೆ ಇದು.


ತಪ್ತ : ಅಪ್ಪನ ಸಿರಿವಂತಿಕೆ ಬಿಟ್ಟು, ಅಪ್ಪನನ್ನು ಎದುರು ಹಾಕಿಕೊಂಡು ಮನೆ ಬಿಟ್ಟು ಬಂದು ಬಾಡಿಗೆ ಮನೆ ಹಿಡಿದ ತರುಣ. ಆತನ ಗೆಳೆಯ ಗಣಪತಿಯ ದೆಸೆಯಿಂದ ಮುಂದೆ ಆ ಮನೆಯ ಒಡತಿ ಹಾಗೂ ಆಕೆಯ ಮಗಳಾಗಿದ್ದ ಯುವತಿಯೊಡನೆ ಹಾರ್ದಿಕ ಸಂಬಂಧ ಬೆಳೆಯುತ್ತಾ ಮನೆಯವರಂತೆಯೇ ಆಗುತ್ತಾರೆ. ಒಡಹುಟ್ಟಿದ ಸೋದರಿಯಂತೆ ಇದ್ದ ಇಬ್ಬರ ಸಂಬಂಧವು ನಿಷ್ಕಲ್ಮಶವಾಗಿದ್ದರೂ.. ಆ ಯುವತಿಯ ಸಾವು ಎಲ್ಲರ ಕಣ್ಣಲ್ಲಿಯೂ ಇವನನ್ನೇ ಅಪರಾಧಿಯಾಗಿಸಿತ್ತು. ಆದರೆ, ಈತ ನಿಜಕ್ಕೂ ನಿರಪರಾಧಿ. ಅದನ್ನು ನಿರೂಪಿಸಲು ಸತ್ತ ಹುಡುಗಿಯಷ್ಟೇ ಎದ್ದು ಬರಬೇಕಿತ್ತು, ಬೇರೆ ಹಾದಿಯೇ ಇರಲಿಲ್ಲ. 

ತನ್ನದಲ್ಲದ ತಪ್ಪಿಗೆ ಲೋಕದ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಅಪರಾಧಿಯಾಗಿ ಪ್ರತಿ ಕ್ಷಣ ಸಂಕಟ ಅನುಭವಿಸುವ ಯುವಕನ ಮನಸ್ಸು ಕಾಡುತ್ತದೆ ಇಲ್ಲಿ.


ಇಲ್ಲಿನ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಥಾಪಾತ್ರಗಳಿಗೆ ಹೆಸರಿಲ್ಲ. ಉತ್ತರಾಯಣ ಕಥೆಯನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಬೇರೆಲ್ಲವಕ್ಕೂ ಉತ್ತಮ ಪುರುಷ ಕಥಾನಾಯಕನಿದ್ದಾನೆ. ಭಾವ,ಬುದ್ಧಿ ಎರಡರ ಸಂಗಮದಂತಿರುವ ಈ ಕಥೆಗಳು ಭಾವುಕತೆಯತ್ತ ಸ್ವಲ್ಪ ಹೆಚ್ಚು ವಾಲಿವೆ ಎಂದರೂ ತಪ್ಪಾಗಲಾರದು. ಪ್ರತಿ ಕಥೆಯಲ್ಲಿಯೂ ಒಂದಲ್ಲಾ ಒಂದು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ನೋವು ತಿನ್ನುವ ಜೀವಿಗಳಿದ್ದಾರೆ. ಅವರ ವೇದನೆ ಓದುಗರಿಗೂ ಗಾಢವಾಗಿ ತಾಗುತ್ತದೆ. ಸರಳ ಸುಂದರ ಭಾಷೆಯ ಕಥೆಗಳ ಓದು ಸರಾಗ ಎನ್ನಿಸಿತು. ಒಂದೊಳ್ಳೆ ಕಥಾಸಂಕಲನದ ಓದು.


~ವಿಭಾ ವಿಶ್ವನಾಥ್

ಸೋಮವಾರ, ನವೆಂಬರ್ 9, 2026

ತೊಟ್ಟಿಲು (ಪುಸ್ತಕ ಯಾನ - 503)


ಪುಸ್ತಕದ ಶೀರ್ಷಿಕೆ : ತೊಟ್ಟಿಲು

ಕೃತಿ ಪ್ರಕಾರ : ಕಾದಂಬರಿ

ಲೇಖಕರು : ಡಾ. ಮೊಗಳ್ಳಿ ಗಣೇಶ್ 

ಪ್ರಕಾಶಕರು : ಅಂಕಿತ ಪುಸ್ತಕ 

ಪ್ರಥಮ ಮುದ್ರಣ : 2004

ಪುಟಗಳು : 228

ಬೆಲೆ : 120 ರೂ. 


ಮೊಗಳ್ಳಿ ಗಣೇಶ್ ಅವರ ಮೊದಲ ಕಾದಂಬರಿ ತೊಟ್ಟಿಲು. ಸಣ್ಣ ಕಥೆಗಳ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಗುತ್ತಾ ಬಂದಿದ್ದವರು ಈ ಕಾದಂಬರಿ ಬರೆದ ಎರಡೂವರೆ ವರ್ಷದ ನಂತರ ಪ್ರಕಟಿಸಿದ್ದರು. ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಡಾಟ್.ಕಾಮ್ ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಣಪಕ್ಷಿಯ ತೊಟ್ಟಿಲು ಎಂಬ ಸಣ್ಣ ಕಥೆಯಲ್ಲಿ ಅರ್ಧ ಭಾಗ ಇಲ್ಲಿನ ಒಂದು ತುಣುಕಿದೆ. ಕಥೆಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಸುತ್ತಾ ಕಾದಂಬರಿಯ ಚೌಕಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಕೂರಿಸುವುದು ಸುಲಭವಲ್ಲ. ಅದರಲ್ಲಿಯೂ ಮ್ಯಾಜಿಕ್ ರಿಯಾಲಿಸಂನಂತಹ ಈ ಕಥಾಸ್ತುವಿನಲ್ಲಿ ಮೂರು ತಲೆಮಾರುಗಳ ಭಗ್ನ ಕಥನ ಕಂಡರೂ.. ಕಾಲದ ಸಂಕಟಗಳು ಅಂತೆಯೇ ಮಾನವೀಯ ಆಲೋಚನೆಗಳು ಕಾಣುತ್ತಾ ಹೋಗುತ್ತವೆ.


ಈ ಕಾದಂಬರಿಯಲ್ಲಿ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಗುರುತಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಸಂಬಂಧದಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಹಿರಿಯಜ್ಜಿ, ಕಿರಿಯಜ್ಜಿ, ರೇಡಿಯೋ ಚಿಕ್ಕಪ್ಪ, ಹಾ ಓ ಅಯ್ಯೊ, ಮೂಕಿ, ದೊಡ್ಡಪ್ಪನ ತರಹದವರೇ ಹೆಚ್ಚು ಆವರಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. 


ಇಲ್ಲಿನ ನಿರೂಪಣೆಯ ಹೆಚ್ಚಿನಂಶ ಮೂರನೇ ತಲೆಮಾರಿನವರಿಂದ ಆಗಿದ್ದು, ಅವರು ದಿಬ್ಬದ ಮನೆಯವರಿಗೆ ಏನಾಗಬೇಕು..? ಅವರಿಗೂ ಉಳಿದವರೆಗೂ ಇರುವ ಸಂಬಂಧವೇನು, ಆ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟು ಜನ ಇದ್ದರು ಇಂತಹ ಯಾವ ವಿಚಾರಗಳೂ ಪೂರ್ವ ಪೀಠಿಕೆ ಅಥವಾ ನೇರಾನೇರ ಸಂಬಂಧಗಳಲ್ಲಿ ಸಿಗಲಾರದು. ನಿರೂಪಕರ ಕುರಿತು ಹಾಗೂ ಆ ಮನೆಗೆ ಹೇಗೆ ಸಂಬಂಧ ಎನ್ನುವುದು ಹೆಚ್ಚು ಕಡಿಮೆ ಕಾದಂಬರಿಯ ಮಧ್ಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಅರಿವಾಗುತ್ತದೆ. ನಮ್ಮ ಊಹಾಶಕ್ತಿ ಇಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತದಾದರೂ.. ಕಥೆಯನ್ನು ಊಹಿಸುವುದು ನಿಜಕ್ಕೂ ಸುಲಭವಿಲ್ಲ. ಅಧ್ಯಾಯಗಳ ಶೀರ್ಷಿಕೆಗಳು ಆಸಕ್ತಿದಾಯಕವಾಗಿವೆ. 


ದೊಡ್ಡ ಮನೆತನ ಯಾಕೆ ಛಿದ್ರವಾಯಿತು ಎನ್ನುವುದನ್ನು ಹೇಳುವುದಕ್ಕಿಂತಲೂ ಮೊದಲು ರೇಡಿಯೋ ಚಿಕ್ಕಪ್ಪ ಎನ್ನುವ ವಿಲಕ್ಷಣ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಪರಿಚಯ ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತಾರೆ. ರೇಡಿಯೋ ಹುಚ್ಚಿನಿಂದ ಸಂಕೇತಗಳ ಮುಖಾಂತರ ಸಂಭಾಷಿಸುತ್ತಿದ್ದವರು ತಮ್ಮ ಪಾಡಿಗೆ ತಾವಿರುತ್ತಿದ್ದನು. ಆತನಿಗೆ ಸಂಸಾರವಾದರೂ ಗಂಟು ಬಿದ್ದದ್ದು ಹೇಗೆ ಎಂಬ ಆಲೋಚನೆ ಹುಟ್ಟಿದರೂ ಆತನಿಗಿಂತ ಆತನ ಪತ್ನಿ ವೆಂಕಟಲಕ್ಷ್ಮಿ ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತಾಳೆ. ದಿಬ್ಬದ ಮನೆಯ ಕಿಚ್ಚಿನಲ್ಲಿ ಬೂದಿಯಾಗುವ ಬದಲು ಪೇಟೆಯಲ್ಲಾದರೂ ತಾನು ಹಾಗೂ ತನ್ನ ಮಗಳು ಅಶ್ವಿನಿ ಬದುಕು ಕಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು ಎಂಬ ಛಲದಿಂದ ಬಂದವಳು. ಅದೇ ಜಿದ್ದಿನೊಂದಿಗೆ ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ಹೋರಾಡುತ್ತಾ ಗೆದ್ದವಳು. ಯಾರ ಬೆಂಬಲವೂ.. ಬಂಡವಾಳವೂ ಇಲ್ಲದೆ ವಿಲಕ್ಷಣ ಗಂಡನನ್ನು ಪುಟ್ಟ ಮಗುವನ್ನು ಬದುಕಿನ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿ ತನ್ನದೇ ಹಾದಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಕರೆದೊಯ್ಯುವುದು ಸುಲಭವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಧ್ಯಾನಸ್ತ ಮನಸ್ಥಿತಿಯ ರೇಡಿಯೋ ಚಿಕ್ಕಪ್ಪ ಬ್ರಹ್ಮಾನಂದ ರೇಡಿಯೋ ರಿಪೇರಿ ಸೆಂಟರ್ನಲ್ಲಿ ಧ್ಯಾನ ಮಂದಿರವೇ ಎಂಬಂತೆ ರಿಪೇರಿಯಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿ ಹೋದದ್ದು.. ಗಂಡ ಕೇಶವಾನಂದನ ಮಟ್ಟಿಗೆ ನೆಮ್ಮದಿಯಾಗಿತ್ತು.


ಈ ಕಾದಂಬರಿಯಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯ ಪಾತ್ರ ತೊಟ್ಟಿಲಿನದ್ದು. ಅಶ್ವಿನಿ ದೊಡ್ಡ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಕೊನೆಯ ತೊಟ್ಟಿಲನ್ನು ತೂಗಿಸಿಕೊಂಡದ್ದು. ಕೊನೆಯ ಪುಣ್ಯವಂತೆ ಅಶ್ವಿನಿಗೆ ಅಜ್ಜಿಯಂದಿರು ಹಾಗೂ ಉಳಿದೆಲ್ಲರ ಪ್ರೀತಿ, ಲಾಲಿ, ಜೋಗುಳ ಸಿಕ್ಕಿದ್ದು ಹಿರಿಯಜ್ಜಿಯಂತೂ ಯಾವುದೋ ಮಾಂತ್ರಿಕ ಲೋಕದಿಂದ ಬಂದವಳೇ ನೋ ಎಂಬಂತೆ ಜಾಗರೂಕತೆಯಿಂದ ಕಾಳಜಿ ವಹಿಸಿ ಪೀಡೆಗಳನ್ನು ದೂರವಿಡುತ್ತಿದ್ದದ್ದು.. ಗೂಬೆ ಅರಚಿದಾಗ ಹಿರಿಯಜ್ಜಿಯ ವರ್ತನೆ ಈಗಲೂ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಕಟ್ಟಿದಂತೆ ನೆನಪಿಗೆ ಬರುತ್ತದೆ. ಹಿರಿಯಜ್ಜಿಯ ಭವಿಷ್ಯ ರ ಮಾತಿನ ಗೂಡಾರ್ಥ, ಯಾವುದೋ ಮಾಯಾವಿದ್ಯೆ ಕಲಿತವಳಂತೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಮಂತ್ರಾಕ್ಷರ, ಮನೆ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ವ್ಯವಸ್ಥಿತವಾಗಿ ನಿಭಾಯಿಸುತ್ತಿದ್ದದ್ದು... ಮನೆಯ ಗಂಡಸರಿಗಿಂತ ಇಲ್ಲಿ ಹೆಣ್ಣು ಮಮಕ್ಕಳೇ ಹೆಚ್ಚಿನ ಹೊಣೆಯುಳ್ಳ ಜೀವಿಗಳಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಾರೆ. ತೊಟ್ಟಿಲಿಗೆ ಅದಷ್ಟೇ ಮಹತ್ವವಿರಲಿಲ್ಲ ಮಾಂತ್ರಿಕ ಲಾಲಿ ಪದಗಳನ್ನು ಹಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಹಿರಿಯಜ್ಜಿಯ ಮತ್ತೊಂದು ಗೂಢ ಪದ್ಧತಿಯೂ ಇದೆ ಅದನ್ನು ಓದಿ ನೋಡಿ. ಪ್ರಾಣಪಕ್ಷಿಯ ಲಾಲಿ ಅಧ್ಯಾಯ ಬಹಳ ಆವರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಂತಿದೆ.


ರೇಡಿಯೋ ರಿಪೇರಿ ಸೆಂಟರ್ ಒಂದು ದಿನ ಸುಟ್ಟು ಹೋಗುತ್ತದೆ. ಅದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವೇನು..? ಆದರೆ, ಒಂದು ರೇಡಿಯೋ ಚಿಕ್ಕಪ್ಪ ಅಲ್ಲಿ ಸಿಗದಿದ್ದು, ಅಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಸುರಂಗ ಮತ್ತೆ ಆ ಓ ಅಯ್ಯೊ ವನ್ನು ಕನೆಕ್ಟ್ ಮಾಡುವುದು ಹೇಗೆ..?


ಹಾ ಓ ಆಯ್ಯೊ ಖಂಡಿತವಾಗಿಯೂ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ನಿಜನಾಮಧೇಯವಲ್ಲ. ವೆಂಕಟಲಕ್ಷ್ಮಿ ತಂದೆಯಂತೆ ಗೌರವಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಈ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಹಸಿವು ಅಗಾಧವಾದದ್ದು. ಮನೆಯಲ್ಲಿರುತ್ತಿದ್ದದ್ದೇ ಕಡಿಮೆ. ಆದರೂ.. ಬಂದಾಗ ತನ್ನ ಅನುಪಸ್ಥಿತಿಯ ಊಟವನ್ನೆಲ್ಲಾ ತಿಂದು ಮುಗಿಸುವನೇನೋ ಎಂಬಷ್ಟು ಹಸಿವು. ಹೆಂಡತಿ-ಮಕ್ಕಳಿಲ್ಲದ ಅವನು ವೆಂಕಟಲಕ್ಷ್ಮಿ ಅಶ್ವಿನಿಯರನ್ನು ಹಚ್ಚಿಕೊಂಡ ಬಗೆ, ಅಶ್ವಿನಿಯ ಹರಕೆಯ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಆತ ಕುಟುಂಬದಿಂದ ದೂರ ಹೋದ ಪ್ರಸಂಗ ಇಲ್ಲಿದ್ದರೂ ಆತ ನಿಜವಾಗಿಯೂ ದೂರವಾದನೇ ...? ಇದರ ಬೇರೆಯದ್ದೇ ಆಯಾಮ ಕಾದಂಬರಿಯ ಮುಂದಿನ ಅಧ್ಯಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ.


ಹೆಸರಿಗೆ ಇನ್ನೂ ತಾತನ ಯಜಮಾನಿಕೆ ಇದ್ದರೂ ದೊಡ್ಡಪ್ಪನ ದರ್ಪ ಹಾಗೂ ಯಜಮಾನಿಕೆ ಭಯ ಹುಟ್ಟಿಸುವಂತಿದೆ. ಇಂತಹ ದೊಡ್ಡಪ್ಪನನ್ನು ವೆಂಕಟಲಕ್ಷ್ಮಿ ಧೈರ್ಯವಾಗಿ ಎದುರಿಸು ನಿಂತದ್ದು ಏತಕ್ಕೆ..? ದೊಡ್ಡಪ್ಪನ ನಂಬಿಕೆಗೊ ತಾತನ ತಿಳುವಳಿಕೆಯ ನಿರ್ಧಾರಗಳಿಗೂ ಅಜಗಜಾಂತರ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಿತ್ತು. ದೊಡ್ಡಪ್ಪನ ನಿಲುವು, ನಡೆ ಹಾಗೂ ಕುಟಿಲತೆಗಳೇ ಮನೆತನ ನಶಿಸಿ ಹೋಗುವುದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತೇ..? 


ಸುಗ್ಗಿಯ ಹಾಲು ಬೆಳದಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಮುಂದಿನ ದಿನಗಳೇ ಕರಾಳ ಛಾಯೆಯಾಗಿ ಬದಲಾಗುವ ಬದಲಾವಣೆ ಇಲ್ಲಿದೆ. ಮನೆಯ ಜೀತಗಾರರಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದ ಆ ಜನಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಬೆರೆತು ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದ ಮನಸ್ಸುಗಳು ಒಡೆದು ಹೋಗಿದ್ದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವೇನು..? ಪರಊರಿನವರು ತನ್ನ ಕೆಲಸದವರಿಗೆ ಸವಾಲು ಹಾಕಿದ್ದಾರೆ ಎಂದಾಗ ಅದು ತನಗೇ ಎಂದು ಭಾವಿಸಿ ಮುಂದಾಗಿ ನಿಂತಿದ್ದ ದೊಡ್ಡಪ್ಪ ಮುಂದೆ ಅದೇ ಆಳು ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಮುಳುವಾದದ್ದಾದರೂ ಏಕೆ? 


ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಗೆದ್ದು ಬಸವಿಯನ್ನು ತಂದರಾದರೂ ಬಸವಿ ಮಲ್ಲಿಯನ್ನು ಮದುವೆಯಾಗಿ ಗೌರವಯುತ ಬದುಕು ಕೊಟ್ಟ ಪೀರನ ನಡೆ ಯಾವ ಔನತ್ಯಕ್ಕಿಂತಲೂ ಕಡಿಮೆಯದ್ದಲ್ಲ. ಮಲ್ಲಿಯ ಮಗ ಮದನ ಎರಡು ವರ್ಷದವನಾಗಿದ್ದಾಗ ಅಶ್ವಿನಿ ಹುಟ್ಟಿದ್ದು. ಹಾಲಿಲ್ಲದೆ ಇದ್ದಾಗ ಅಶ್ವಿನಿಯ ಪ್ರಾಣ ಉಳಿಸಿದ ಮಲ್ಲಿಯ ಬದುಕು ಅದೇ ಮನೆಯಿಂದ ದುರ್ಬರವಾಗುವ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯ ಬಂದದ್ದಾದರೂ ಏಕೆ..? ಮಲ್ಲಿಯ ಮಗ ಮದನನ ಓದುವಿಕೆಯ ಹಂಬಲ ದೊಡ್ಡಪ್ಪನ ಕೆಂಗಣ್ಣಿಗೆ ಗುರಿಯಾಗುತ್ತಿದ್ದದ್ದು.. ಸುಗ್ಗಿ ಹಬ್ಬದ ರಕ್ತದ ಬಲಿ, ದೊಡ್ಡಪ್ಪನ ಬಂದುಕಿನ ಠೇಂಕಾರ ಎಲ್ಲವೂ ಇಲ್ಲಿದೆ.


ಮನೆಯ ಏಕಮಾತ್ರ ನಿಯತ್ತಿನ ಸೇವಕಿಯಂತೆ ಪರಿಚಯವಾಗುವ ಮೂಕಿ ಸುಗ್ಗಿ ಹಬ್ಬದಲ್ಲೂ ಯಾರು ಕಣ್ಣಿಗೂ ಬೀಳದಂತೆ ಕೆಲಸದಲ್ಲಿ ಐಕ್ಯಳಾಗಿರುತ್ತಿದ್ದವಳು. ಅವಳು ಸತ್ತಿದ್ದು ಸಹ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಲೇ..! ಕಷ್ಟಜೀವಿ. ಮನೆಗಾಗಿ ಜೀವವನ್ನೇ ತೇದ ಮೂಕಿಯ ಬದುಕು ಆ ಮನೆಯ ಗಂಡೊಬ್ಬನಿಂದಲೇ ಹಾಳಾಗಿ ಆ ಮನಸೇರಿದ್ದು ಎನ್ನುವುದು ವಿಪರ್ಯಾಸ. ಮನೆಯ ಗಂಡಸರ ಚಟಕ್ಕೆ ಬಲಿಯಾದ ಸೇವಕಿಯರಿಗೆ ಯಾವ ವಿಶೇಷ ಸವಲತ್ತು, ಗೌರವ, ಅಧಿಕಾರಗಳೂ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಅವರ ಮಗು ಗಂಡಾಗಿದ್ದು, ಸುಂದರವಾಗಿದ್ದು ಮನೆಯವರ ಗಮನ ಸೆಳೆದರೆ ಆ ಮಕ್ಕಳು ಸಹ ಪ್ರಾಣಪಕ್ಷಿಯ ತೊಟ್ಟಿಲಲ್ಲಿ ಜೋಗುಳ ಕೇಳಬಹುದಿತ್ತು. ಮೂಕಿಯ ಹಿಂದಿನ ವಿವರಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಮೂಕಿಯ ಬದುಕು ಹೇಗಿತ್ತು ಎನ್ನುವುದರ ಚಿತ್ರಣವಿದೆ ಜೊತೆಗೆ ಮೂಕಿ ಮತ್ತು ಸಂಪಿಗೆ ಮರದ ಸಂಬಂಧ ಗಾಢವಾಗಿದೆ.


ಪ್ರಶಾಂತವಾದ ಬೆಟ್ಟಗುಡ್ಡ, ಕಿನ್ನರಿ ಶಿಲೆಗಳ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ತಿಳಿನೀರ ಸರೋವರದ ಚಿತ್ರಣದ ಕುರಿತು ಕೇಳುವಾಗ ಯಾವುದೋ ರಮ್ಯಲೋಕದಲ್ಲಿ ವಿಹರಿಸಿದಂತಾಗುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿಗೂ ಮನೆತನದ ಗಂಡಸರಿಗಿದ್ದ ಶಾಪಕ್ಕೂ ಇದ್ದ ಸಂಬಂಧವೇನು..?


ಕಾದಂಬರಿಯ ಅರ್ಧಭಾಗ ರಮ್ಯವಾದ ಚಂದದ, ಸುಂದರ ಚಿತ್ರಣವನ್ನು ತೋರಿದರೆ.. ಕಾದಂಬರಿಯ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಬದಲಾದ ದಿನಮಾನಗಳಿವೆ. 


ಮಹಾರಾಜರ ಬರುವಿಕೆ ದಿಬ್ಬದ ಮನೆಗೂ ತಗ್ಗಿನ ಮನೆಗೂ ಇದ್ದ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ತೋರುತ್ತದೆ. ಆದರೂ ಮಹಾರಾಜರ ಕೃಪಾಕಟಾಕ್ಷ ತಗ್ಗಿನವರ ಮೇಲೆ ಬಿದ್ದುದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ ತಮಟೆ. ಇಲ್ಲಿ ಮೇಲು-ಕೀಳು ಎಂಬುದನ್ನು ದಿಬ್ಬ-ತಗ್ಗು ಎನ್ನುವ ಪದಗಳನ್ನು ಬಳಸಿದ್ದಾರೆ. ಮಹಾರಾಜರ ಕೃಪಾಕಟಾಕ್ಷ ಪಡೆದು ತಮ್ಮದೇ ಸ್ವಂತ ಜಾಗಕ್ಕೆ, ತಮ್ಮದೇ ಜಮೀನಿಗೆ ಹೋಗುವ ಕನಸಿನಲ್ಲಿದವರಿಗೆ ಕೆಲ ವರ್ಷಗಳು ಕಳೆದಾಗ ಎದುರಾದ ಕಹಿ ಸತ್ಯ ಯಾವುದು..?


ತಗ್ಗಿನವರ ಕೇರಿಗೆ ಬಂದು ಸೇರಿಕೊಂಡ ದೊಡ್ಡಯ್ಯ ಗಾಂಧಿಯವರ ಹಿಂದೆ ಅಲೆದಾಡಿದ್ದು, ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದು ಇದೆಲ್ಲವನ್ನು ರಮ್ಯವಾಗಿ ಹೇಳಿದರೂ ತಗ್ಗಿನವರಿಗೆ ಅದು ಅಷ್ಟಾಗಿ ಅರ್ಥವಾಗುವ ಹಾಗಿರಲಿಲ್ಲ ದೇಶ ಎಂದರೆ ಏನೆಂಬುದೇ ಅರಿಯದ ಮುಗ್ಧ ಜೀವಗಳವು.


ಜೀತದಲ್ಲೇ ತಮ್ಮ ಜೀವನ ಎಂದು ಬದುಕುತ್ತಿದ್ದವರ ಬದುಕು ಹಸನಾಯಿತು ಎನ್ನುವಷ್ಟರಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲವೂ ಅಲ್ಲೋಲಕಲ್ಲೋಲ. ರಕ್ತ ಸಿಕ್ತ ಘಟನೆಗೆ, ಮನೆ ಮನಸ್ಸುಗಳ ಹೊತ್ತಿ ಉರಿಯುವಿಕೆಗೆ, ಪ್ರಶಾಂತವಾದ ಬೆಟ್ಟಗುಡ್ಡ ಕಿನ್ನರಿ ಶಿಲೆಗಳ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ತಿಳಿನೀರ ಸರೋವರ ರಾಡಿಯಾದದ್ದಕ್ಕೆ.. ಬೆಟ್ಟ ಬಯಲಾದದ್ದಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗುತ್ತಾ ಹೋಗುತ್ತೇವೆ.


ಇದೆಲ್ಲವನ್ನು ಹೇಳಿದರೂ ಇಲ್ಲಿ ಸಾಕಷ್ಟು ಉಪಕಥೆಗಳು ಬರುತ್ತವೆ. ರೇಡಿಯೋ ಚಿಕ್ಕಪ್ಪ, ಆ ಓ ಅಯ್ಯೊ, ದೊಡ್ಡಪ್ಪ ಇವರೆಲ್ಲರೂ ಏನಾದರು..? ಹಿರಿಯ ಮನೆತನವನ್ನು ಉಳಿಸುವ ಹಿರಿಯಜ್ಜಿಯ ನಿಲುವು ಏನಾಗಿತ್ತು..? ಅದನ್ನು ಉಳಿಸಬಲ್ಲ ಏಕೈಕ ವ್ಯಕ್ತಿ ಯಾರಾಗಿದ್ದರು..?


ಇದೆಲ್ಲವನ್ನು ಹೇಳಿದರೂ ನಾನು ಕಥೆಯ ನಿರೂಪಕರು ಯಾರೆಂಬುದನ್ನೇ ಹೇಳಲಿಲ್ಲ. ಅವರಿಗೂ ಈ ಮನೆಗೂ ಇರುವ ಸಂಬಂಧವೇನು ಎಂಬುದನ್ನೂ ಬಿಟ್ಟು ಕೊಟ್ಟಿಲ್ಲ. ಭೂಗತನಾದರೂ.. ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷನಾದರೂ.. ಆತನ ಮಾನವೀಯ ನಿಲುವುಗಳು ಯಾರದ್ದಾದರೂ ಅಥವಾ ಯಾವುದಾದರೂ ಬದುಕಿನ ನಿರ್ಧಾರವನ್ನು ಬದಲಿಸಬಲ್ಲದೇ..? ಕಥೆಯ ಮುಖ್ಯಪಾತ್ರವಾದ ತೊಟ್ಟಿಲು ಏನಾಯ್ತು..? ಅಶ್ವಿನಿ ಸಿಕ್ಕಳೇ..?  


ಹೀಗೆ ಸಾಕಷ್ಟು ಕುತೂಹಲಕಾರಿ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ಉತ್ತರ ಕಂಡುಕೊಳ್ಳಲು ಓದಿ ಈ ಕಾದಂಬರಿಯನ್ನು.


ಈ ಕಥೆ ಭಗ್ನ ಕಥನವಾದರೂ ಇಲ್ಲಿನ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಗಂಭೀರ ಎನ್ನುವುದಕ್ಕಿಂತ ಸಂಕೀರ್ಣ ಎಂಬುದು ಸೂಕ್ತ. ಭಾಷೆ ಕಾವ್ಯಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಸಾಗುತ್ತಾ ಹೋಗುತ್ತದೆ. ಕಥೆಗಳ ಮಾಯಕದೊಳಗೆ ಕಳೆದುಹೋಗುವ ಕಾದಂಬರಿ ಇದು.


ಲೇಖಕರು ಮಾಯಾವಿತನವನ್ನು ತಂದಾಗ ಬಳಸುವ ಭಾಷೆ ರಮ್ಯತೆ, ಕಥೆಯ ಬೇರೆಯದ್ದೇ ನೋಟ-ನಿರೂಪಣೆ ಎಲ್ಲವೂ ಬಹಳ ಇಷ್ಟವಾಯಿತು. ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಕಾದಂಬರಿಯೊಳಗೆ ತಂದಿರುವ ಹಾಗೂ ಕಥೆಗಳನ್ನು ಬೆಸೆದಿರುವ ಪರಿ ಇಷ್ಟವಾದರೂ.. ಕಾದಂಬರಿಯ ಉತ್ತರಾರ್ಧವನ್ನು ಆರಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಕಷ್ಟವೇ. ಓದಿನ ತೊಡಕು ಎಂದರ್ಥವಲ್ಲ. ವಾಸ್ತವದ ಕಟುತ್ವದಿಂದ. ಬದುಕಿನ ಒಳಸುಳಿಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಿಕೊಟ್ಟ ವಿಭಿನ್ನವಾದ ಕಾದಂಬರಿ. 


~ ವಿಭಾ ವಿಶ್ವನಾಥ್

ಭಾನುವಾರ, ನವೆಂಬರ್ 8, 2026

ದ್ರೌಪದಿಯ ಶ್ರೀಮುಡಿ (ಪುಸ್ತಕ ಯಾನ -502)


 ಪುಸ್ತಕದ ಶೀರ್ಷಿಕೆ : ದ್ರೌಪದಿಯ ಶ್ರೀಮುಡಿ

ಕೃತಿ ಪ್ರಕಾರ : ಪ್ರಬಂಧಗಳು

ಲೇಖಕರು : ಕುವೆಂಪು

ಪ್ರಕಾಶಕರು : ಉದಯರವಿ ಪ್ರಕಾಶನ

ಪ್ರಥಮ ಮುದ್ರಣ : 1960

ಹನ್ನೆರಡನೇ ಮುದ್ರಣ : 2024 (ನನ್ನ ಓದಿಗೆ ಸಿಕ್ಕಿದ್ದು)

ಪುಟಗಳು : 74

ಬೆಲೆ : 70 ರೂ. 


ಈ ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ 8 ಪ್ರಬಂಧಗಳಿವೆ. ಈ ಪ್ರಬಂಧಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಸಾಹಿತ್ಯದ ವಿಮರ್ಶೆಗಳೂ ಆಗಿವೆ. ಲೇಖಕರ ನುಡಿ, ಮುನ್ನುಡಿ, ಬೆನ್ನುಡಿ ಯಾವುದೂ ಇಲ್ಲಿಲ್ಲ. 


ಶೀರ್ಷಿಕೆ ಕಂಡಾಗ ಇದು ಮಹಾಭಾರತದ ಸಂಬಂಧಿತ ಕೃತಿ ಇರಬಹುದು ಎಂದು ಕೈಗೆತ್ತಿಕೊಂಡೆನಾದರೂ.. ದ್ರೌಪದಿಯ ಶ್ರೀ ಮುಡಿಯ ಪ್ರಸಂಗದ ಮೊದಲ ವಿಮರ್ಶಾ ಲೇಖನದ ನಂತರ ಮುಂದಿನ ಪ್ರಬಂಧಗಳಲ್ಲಿ ಕಾವ್ಯದ ಕುರಿತಾದ ಹಲವಾರು ವಿಚಾರಗಳನ್ನು ತೆರೆದಿಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ.

ಹಳೆಗನ್ನಡ ಕಾವ್ಯಗಳು, ಕವಿತೆಗಳು ಜೊತೆಗೆ ಪ್ರಬುದ್ಧವಾದ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಗಳು ಕೇವಲ ಒಂದೇ ಓದಿಗೆ ದಕ್ಕುವುದಿಲ್ಲ. ಎರಡೆರಡು ಬಾರಿ ಓದಿದ ನಂತರ ನನಗಿಷ್ಟವಾದ, ಸೆಳೆದ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಸಾಧ್ಯವಾದಷ್ಟು ಸರಳವಾಗಿ ಹೇಳುವ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡುವೆ. 


ದ್ರೌಪದಿಯ ಶ್ರೀಮುಡಿ : ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯರಂಗದಲ್ಲಿ ದ್ರೌಪದಿಯ ಶ್ರೀಮುಡಿಗೆ ಕೈಯಿಟ್ಟ ನಾಲ್ವರು ಸಮರ್ಥರಲ್ಲಿ ಇಬ್ಬರು ಮಹಾಕಲಿಗಳು, ಇನ್ನಿಬ್ಬರು ಮಹಾಕವಿಗಳು. ಭೀಮ, ದುಶ್ಯಾಸನ; ಪಂಪ, ನಾರಣಪ್ಪ; ಒಬ್ಬ ಮುಡಿಬಿಚ್ಚಿದ ಕಲಿತ ಇನ್ನೊಬ್ಬ ಮುಡಿ ಕಟ್ಟಿದ ಕಲಿ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. 

ನಾರಣಪ್ಪ ಸುಮಾರು 50 ಷಟ್ಪದಿಗಳಲ್ಲಿ ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿ ಹೇಳಿರುವುದನ್ನೆಲ್ಲ ಪಂಪ 10-12 ಗದ್ಯದ ಮತ್ತು ನಾಲ್ಕೇ ನಾಲ್ಕು ಪದ್ಯದ ಪಂಕ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ವರ್ಣಿಸಿ ಪೂರೈಸುತ್ತಾನೆ. ಯಾವುದನ್ನೂ ಬಿಡದೆ ಗಮನೀಯ ಅಂಶ. 

ಪಂಪನಿಗೆ ದ್ರೌಪದಿಯ ಮುಡಿ ಶ್ರೀಮುಡಿ ಆಗಿಲ್ಲ. ಅದಕ್ಕೆ ರಾಜಸೂಯ ಯಜ್ಞದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ತೀರ್ಥಜಲಾಭಿಷೇಕವಾಗಿಲ್ಲ. ಮುನಿವರ್ಯರ ಮಂತ್ರಘೋಷದಿಂದ ಪವಿತ್ರವೂ ಆಗಿಲ್ಲ. ಆದರೆ,ದುಶ್ಯಾಸನನ ನಡೆಯಿಂದ ಮುಂದೆ ಒದಗುವ ಕೇಡನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ, ಅದು ಮಹಾಪಾತಕಕ್ಕೆ ಒದಗುವ ಉಗ್ರತಮ ಧರ್ಮದಂಡನೆಯಲ್ಲ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಪಂಪನಿಗೆ ಸಿರಿಮುಡಿ 'ಶ್ರೀಮುಡಿ'ಯಾಗಿದೆ. ದುಶ್ಯಾಸನನ ಕೃತ್ಯ ಅಪರಾಧ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಮಹಾಪಾತಕವೂ ಆಗಿದೆ. ಆ ಮುಡಿ ಬರೀ ಹೆಂಗಸಿನ ಕೂದಲಲ್ಲ.

ನಾರಣಪ್ಪ ಪಂಪ ಇಬ್ಬರ ಕಾವ್ಯದ ಸ್ವರೂಪ, ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳು ಕಾವ್ಯದ ಸಾಲುಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತಾ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸುತ್ತಾ ಸಾಗುತ್ತಾರೆ.


ಕೇವಲ ಮುಡಿ ಬಿಚ್ಚಿದ ಪ್ರಸಂಗ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಮುಡಿ ಕಟ್ಟಿದ ಪ್ರಸಂಗವನ್ನು ಸಹ ಅಷ್ಟೇ ರೋಚಕವಾಗಿ ಮತ್ತು ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿ ವಿವರಿಸುವ ಪರಿ ಆಸಕ್ತಿಕರವಾಗಿದೆ. ಆ ರೋಚಕ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯನ್ನು ನೀವೇ ಓದಿ.


"ನಾರಾಣಪ್ಪ ಗ್ರಾಮೀಣ ಸಹಜವಾದ ವಿಸ್ತಾರ ವಿವರ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ.. ಪಂಪ ಮಹಾಕವಿ ಕೌಶಲ ಸಹಜವಾದ ವರಪ್ರಸಾದೋತ್ಪನ್ನ ಪ್ರಸನ್ನ ಗಂಭೀರ ಚತುರ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ" ಎನ್ನುವ ಕುವೆಂಪುರವರ ಪದ ಪ್ರಯೋಗಗಳೂ ಅಷ್ಟೇ ಆಸಕ್ತಿದಾಯಕವಾಗಿದೆ.


'ಯಶೋಧರ ಚರಿತೆ'ಯಲ್ಲಿ ಕಾಮ ವಿಕಾರ ನಿರೂಪಣೆಯ ಉದ್ದೇಶ : ಯಶೋಧರ-ಅಮೃತಮತಿಯರ ದಾಂಪತ್ಯ ಜೀವನದ ನಡುವೆ ಬಂದ ಅಪಪ್ರಸಂಗ ಅಮೃತಮತಿ ಕಾಲುಜಾರಿ ಬೀಳುವ ವಿಚಿತ್ರ ಪ್ರಸಂಗ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಆದರ್ಶದಾಂಪತ್ಯವಿದ್ದೂ ಅಷ್ಟಾವಂಕನೆಡೆಗೆ ಕಾಲು ಜಾರಿ ಬೀಳುವ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಬಗೆಗೆ ಸಹಾನುಭೂತಿ ತೋರಿಸುವ ಲಕ್ಷಣ ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ವಿಮರ್ಶಾ ವಿಧಾನವನ್ನು ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಿರುವ ವಿಮರ್ಶಕರಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. 

ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಹೇಳುವುದಾದರೆ ಭೀಮನ ಗದಾಪ್ರಹಾರಕ್ಕೆ ಯುದ್ಧರಂಗದಲ್ಲಿ ಮೂರ್ಛಿತನಾಗಿ ಬಿದ್ದಿರುವ ದುರ್ಯೋಧನನ ಕುರಿತು ಆ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಅನುಕಂಪ ತೋರಿಸಬಹುದಾದರೂ.. ಆತನ ಸಮಗ್ರ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಕುರಿತು ತಿಳಿದ ಮೇಲೂ ಅನುಕಂಪ ತೋರಿಸಿದರೆ ಅದು ಹೃದಯದೌರ್ಬಲ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. 

ಆದರೆ, ಇಲ್ಲಿ ಇದು ಪ್ರಣಯ ಕಥೆಯಲ್ಲ. ಹೃದಯದೌರ್ಬಲ್ಯವೆಂದು ಹೆಸರಿಸುವುದೂ ತಪ್ಪಾಗುತ್ತದೆ ಎನ್ನುತ್ತಾ ವೈಪರೆತ್ಯ ಮನಶ್ಶಾಸ್ತ್ರದ ಅತಿವಿರಳ ಘಟನೆಯ ವಿಚಾರವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಲೇ.. ಎಳೆಎಳೆಯಾಗಿ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸುತ್ತಾ ಸಾಗುತ್ತಾರೆ.

"ಕಾವ್ಯದಲ್ಲಾಗಲಿ, ಬದುಕಿನಲ್ಲಾಗಲಿ ಪಾಪ ಸಮರ್ಥನೆ ಕೇಡಿಗೆ ಹೆದ್ದಾರಿ" ಎನ್ನುವ ಅರ್ಥಪೂರ್ಣ ಮಾತು ಸೆಳೆಯಿತು.


ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣಜನ್ಮಾಷ್ಟಮಿ : ಅವರದ್ದೇ ಅಗ್ನಿಹಂಸ ಕವನ ಸಂಕಲನದಿಂದ ಕೃಷ್ಣನ ಕುರಿತ ಕವಿತೆಯ ಸಾಲುಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತಾ.. ಕೃಷ್ಣನ ಜನನವೃತ್ತಾಂತವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ನಂತರ, ಕಂಸನ ಸ್ವಭಾವ ಅಶರೀರವಾಣಿಯ ಸಂದರ್ಭವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

"ಕಂಸ ನಮ್ಮ ಪುರಾಣಗಳನ್ನು ಓದಿದ್ದವನಾಗಿದ್ದರೆ ಅವನಿಗೆ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಗೊತ್ತಾಗುತ್ತಿತ್ತು ಈ ಅಶರೀರವಾಣಿಗಳಿಗೆ ಕಿವಿ ಕೊಡುವುದರಿಂದಲೇ ಕೇಡಿಗೆ ಹಾದಿ ಹಾಕಿದಂತಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು: ಅದು ಸೂಚಿಸುವ ಕೇಡಿನಿಂದ ಪರಿಹಾರ ಪಡೆಯಲು ಮಾಡುವ ಪ್ರಯತ್ನವೇ ತನ್ನನ್ನು ಕೇಡಿಗೆ ತಳ್ಳುವ ಉಪಾಯವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು."

ಹೀಗೆನ್ನುತ್ತಲೇ ಕಂಸನ ಅಂತರ್ಗತ ಅಸುರತ್ವ ಪ್ರಕಟವಾದದ್ದು, ವಸುದೇವ ಅದನ್ನು ತಡೆದದ್ದು, ಮೊದಲ ಮಗು ಉಳಿದದ್ದು, ನಾರದರ ಮಧ್ಯ ಪ್ರವೇಶ, ದೇವಕಿಯ ಎಂಟನೇ ಮಗುವಿನ ಜನನ, ದೇವಕಿ-ವಸುದೇವರ ಕಣ್ಣಿಗೆ ನಿಜರೂಪದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾದ ಕೃಷ್ಣ ಹಾಗೂ ಆ ಪವಿತ್ರರಾತ್ರಿಯನ್ನು ಕಣ್ತುಂಬುವಂತೆ ಹೇಳುತ್ತಾ ಸಾಗುತ್ತಾರೆ.


ಕವಿಯ ಜೀವನದೃಷ್ಟಿ ಮತ್ತು ಕಾವ್ಯಸೃಷ್ಟಿ : "ಕವಿಯ ಜೀವನವನ್ನು ದೇವನೆಡೆಗೆ ಆಕರ್ಷಿಸುವ ಸಾಧನಗಳಲ್ಲಿ ಮೊದಲನೆಯದೆ ನಿಸರ್ಗ ಸೌಂದರ್ಯ. ಅದು ಅವನನ್ನು ಪ್ರಗತಿಪಥದಲ್ಲಿ ಮುಂದೆ ಮುಂದೆ ಕೊಂಡೊಯ್ಯುತ್ತದೆ" ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.

ಸಮನ್ವಯ, ಸರ್ವೋದಯ ಮತ್ತು ಪೂರ್ಣದೃಷ್ಟಿ ಇವುಗಳೇ ಕವಿಯ ದರ್ಶನದ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಗಳಾಗಿವೆ. ಎನ್ನುತ್ತಾ ಹಲವಾರು ಕವನಗಳ ನಿದರ್ಶನಗಳನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ


ದೇವನೆಡೆಗೆ ಸರಿಯುತ್ತಿರುವ ಜೀವನ ಪಯಣದಲ್ಲಿ ಆಗಾಗ ಬರುವ ಎಡರು-ತೊಡರುಗಳಿಗೆ ಕವಿ ಆರ್ತನಾಗಿ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುವ ಬಗೆಯನ್ನು ಹೇಳುವಾಗ

ಸೋತು ಬಂದೆನೊ, ಗುರುವೆ, ನಿನ್ನ ಬಳಿಗೆ;

ಸೋತ ಜೀವವನಾತುಕೋ ಒಂದು ಗಳಿಗೆ! 

ಎಂಬ ಕವನದ ಸಾಲುಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇದು ನಾನು ಆಗಾಗ ಗುನುಗುವ ಆಪ್ತಗೀತೆಗಳಲ್ಲೊಂದು.


ಮುಂದೆ ಆಶಾವಾದಿಯಾಗಿ ಅಧೈರ್ಯ, ಭಯ-ಹತಾಳೆಗಳನ್ನು ತೊಳೆಯಲು ಆಶಾವಾದಿಯಾಗಿ ಇರಲು 'ಪಾಂಚಜನ್ಯ'ದಲ್ಲಿರುವ 'ಮಲ್ಲಗೀತೆ' ಎಂಬ ಕವನದ ಸಾಲುಗಳನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಅದರಲ್ಲಿ ಸೆಳೆದ ಸಾಲುಗಳು

ಕಣ್ಮುಚ್ಚಿ ನಡೆಯದಿರು. ಹೃದಯವನ್ನು ಕಡಿಯದಿರು;

ಕಾಶಿಯಲ್ಲಿ ನೀನರಿವೆ ಯಾತ್ರೆ ತೀರ್ಥಕಿಂ ಶ್ರೇಷ್ಠವೆಂದು

ಯಾತ್ರೆಗಾಗಿಯೆ ಕ್ಷೇತ್ರ; ಇದು ಸತ್ಯತಮ ಸೂತ್ರ

ಸಾಧಕಗೆ ನ ತಿಳಿಯುವುದು ತುದಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಧನೆಯೆ ಸಿದ್ಧಿಯೆಂದು! 

ಇಂತಹ ಹಲವಾರು ಕವಿತೆಗಳ ನಿದರ್ಶನಗಳಿವೆ.


ಇದಾವ ನ್ಯಾಯ? : ವೈಶಂಪಾಯನ ಸರೋವರ ತೀರದಲ್ಲಿ ಪುಲಕಿತನಾಗಿ ಗದಾಯುದ್ಧವನ್ನು ಕಾಣುತ್ತಿರುವ ಕವಿ ಕುಮಾರವ್ಯಾಸ ಕೃಷ್ಣನ ಸನ್ನೆಯ ಮೇರೆಗೆ ಭೀಮ ದುರ್ಯೋಧನನನ್ನು ಧರೆಗುರುಳಿಸುವ ರುದ್ರಭೀಷಣ ಸನ್ನಿವೇಶದಲ್ಲಿ ಕೂಗಿಕೊಳ್ಳುವುದು 

"ಇದಾವ ನ್ಯಾಯ 

ಏನನ್ಯಾಯ..? 

ಕೃಷ್ಣನ ಕುಹಕವ ನೋಡಲ್ಲಿ!"


ಈ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿ ವಾಚಕನಿಗೆ ಮನಸ್ಸು ಮತ್ತೆ ಮರುಗುವ, ಮುನಿಯುವ, ಸಮಾಧಾನಕರವಾದ ಉತ್ತರವನ್ನು ಹುಡುಕಿ ತಡವರಿಸಿದಾಗ ಅನೇಕ ವೇಳೆಯಲ್ಲಿ ಇದಾವ ನ್ಯಾಯ? ಎನ್ನುವ ಪ್ರಶ್ನೆ ಮೂಡಿರಬಹುದು. ರಾಮಾಯಣ, ಮಹಾಭಾರತದ ಹಲವು ಅಂತಹ ಸನ್ನಿವೇಶಗಳನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಅಂತಹದ್ದೇ ಸನ್ನಿವೇಶಗಳು ಇಂದಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಎದುರಾಗಿದ್ದರೆ ನ್ಯಾಯಸ್ಥಾನ ಹೇಗಿರುತ್ತಿತ್ತು ? ಕೋರ್ಟು, ಕೇಸು ನ್ಯಾಯವೆಂಬುದರ ಹಿಂದಿನ ತುಲನೆಯು ಇಲ್ಲಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ.


ಕವಿಕೃತಿಯ ಅನನ್ಯಪರತಂತ್ರತೆ : ಹಿಂದಿನ ಲೇಖನದಲ್ಲಿ 'ಅನನ್ಯಪರತಂತ್ರತೆ' ಎನ್ನುವ ಪದಪ್ರಯೋಗ ಸೆಳೆಯುತ್ತದೆ. ಅದನ್ನೇ ಇಲ್ಲಿ ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತಾ ಸಾಗುತ್ತಾರೆ. ಒಂದು ದೃಷ್ಟಿಗೆ ಕಾವ್ಯ ಲೋಕ ಸ್ವತಂತ್ರವಾದದ್ದು ಹಾಗೂ ಭಿನ್ನವಾದದ್ದು. ಲೋಕದ ಅನುಭವಕ್ಕೆ ರಸಾನುಭವವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾ.. ಕವಿಕೃತಿ ಎಂಬುದು ಹೇಗೆ ಸ್ವತಂತ್ರ್ಯ, ಪರತಂತ್ರ, ಅನ್ಯಪರತಂತ್ರ ಹಾಗೂ ಅನನ್ಯಪರತಂತ್ರವಾಗುತ್ತದೆ ಎನ್ನುವ ವಿಚಾರಗಳನ್ನು ತೆರೆದಿಡುತ್ತಾರೆ.

ಅನ್ಯಪರತಂತ್ರ ಎಂದರೆ ಇನ್ನೊಬ್ಬರು ಇಟ್ಟ ಹೆಜ್ಜೆಯಲ್ಲಿ, ಹಾಕಿಕೊಟ್ಟ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿ, ಗುರುತು ಮಾಡಿದ ಗೆರೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸ್ವಲ್ಪವೂ ಆಚೀಚೆ ಅಲುಗಾಡದೆ ಚಲಿಸುವುದು ಎಂದು. ಹಾಗಾದರೆ ಅನನ್ಯಪರತಂತ್ರತೆ ಎಂದರೇನು? ಓದಿ ನೋಡಿ.


ಭಾಷೆ : ಲೋಕೋಪಯೋಗಿ ಮತ್ತು ಭಾವೋಪಯೋಗಿ : ಇಲ್ಲಿ ಹಳೆಗನ್ನಡದ ಸಾಲುಗಳಿವೆ. ಆದರೆ, ಸಂದರ್ಭ ಹಾಗೂ ಅದರ ಅರ್ಥವನ್ನು ನೋಡುವುದಾದರೆ ದ್ರೋಣಾಚಾರ್ಯರು ತೀರಿಕೊಂಡ ವಿಚಾರವನ್ನು ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರನ ಮುಂದೆ ಸಂಜಯನು ದ್ರೋಣಾಚಾರ್ಯರು ತೀರಿಕೊಂಡರು ಎಂದಷ್ಟೇ ಹೇಳುವುದಿಲ್ಲ. "ಸಮುದ್ರ ಬತ್ತಿತು, ಪರ್ವತ ಮುರಿದು ಹೋಯಿತು, ಸೂರ್ಯ ಪಾತಾಳಕ್ಕೆ ಬಿದ್ದುಬಿಟ್ಟ" ಎಂಬ ರಸಾನುಭವದ ಮಾತುಗಳಲ್ಲಿ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಆದರೆ, ಇದೆಲ್ಲವೂ ಅಸಾಧ್ಯ. ಇದು ಯಾವುದೂ ಆಗದು. ಇವೆಲ್ಲವೂ ಸುಳ್ಳು ಎಂದು ಗೊತ್ತಿದ್ದರೂ.. ಭಾಷಾಪ್ರಯೋಗ ಓದುಗರಿಗೆ ರಸಾನುಭವ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಭಾಷೆ ಲೋಕೋಪಯಾಗಿಯೂ.. ಭಾವಪಯೋಗಿಯಾಗಿಯೂ ಪ್ರಯೋಗವಾಗುವ ಬಗೆಯನ್ನು ಇನ್ನೂ ಹಲವಾರು ಉದಾಹರಣೆಗಳ ಮುಖೇನ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.


ಮುಂದಿನ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಸಮನ್ವಯ ಸರ್ವೋದಯ ಮತ್ತು ಪೂರ್ಣದೃಷ್ಟಿ : ಕವಿಯ ಜೀವನ ದೃಷ್ಟಿ ಮತ್ತು ಕಾವ್ಯ ಸೃಷ್ಟಿ ಪ್ರಬಂಧದಲ್ಲಿಯೇ ಈ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅದರ ವಿಸ್ಕೃತ ರೂಪ ಎಲ್ಲಿದೆ. ಅನೇಕತೆಯಿಂದ ಏಕತೆಗೆ ಚಲಿಸುತ್ತಿರುವ ಬದುಕಿನ ಬದಲಾವಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಮುಂದೆ ಇವೇ ಜಗತ್ತಿನ ಮೂಲ ಮಂತ್ರಗಳಾಗುವಲ್ಲಿ ಸಂದೇಹವಿಲ್ಲ ಎನ್ನುತ್ತಾ ಅವುಗಳ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಯಾವುದು ಅವಶ್ಯಕ ಎನ್ನುತ್ತಾ ಹಲವಾರು ಅಂಶಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತಾರೆ.


ಆಸಕ್ತಿದಾಯಕ, ಜ್ಞಾನದಾಯಕ ಪ್ರಬಂಧಗಳು ಹೊಸಬಗೆಯ ಆಲೋಚನೆಯನ್ನೂ ಮೂಡಿಸುತ್ತವೆ. ಕಾವ್ಯಾಸಕ್ತರು ತಪ್ಪದೇ ಓದಬೇಕಾದ ಕೃತಿ ಇದು. 

~ ವಿಭಾ ವಿಶ್ವನಾಥ್

ಶನಿವಾರ, ನವೆಂಬರ್ 7, 2026

ಒಂದು ಬದಿ ಕಡಲು (ಪುಸ್ತಕ ಯಾನ - 501)


ಪುಸ್ತಕದ ಶೀರ್ಷಿಕೆ : ಒಂದು ಬದಿ ಕಡಲು 

ಕೃತಿ ಪ್ರಕಾರ : ಕಾದಂಬರಿ 

ಲೇಖಕರು : ವಿವೇಕ ಶಾನುಭಾಗ

ಪ್ರಕಾಶಕರು : ಅಕ್ಷರ ಪ್ರಕಾಶನ 

ಪ್ರಥಮ ಮುದ್ರಣ : 2007

ಮೂರನೇ ಮುದ್ರಣ : 2025 (ನನ್ನ ಓದಿಗೆ ಸಿಕ್ಕಿದ್ದು)

ಪುಟಗಳು : 226

ಬೆಲೆ : 280 ರೂ. 


’ಒಂದು ಬದಿ ಕಡಲು' ಎಂಬ ಶೀರ್ಷಿಕೆ ಕಂಡಾಗ ಮೊದಲಿಗೆ ಕಡಲಿನ ಕುರಿತು ಅಥವಾ ಕಡಲ ತೀರದ ಯಾವುದೋ ಕಥೆಯೆಂದು ಭಾವಿಸಿಕೊಂಡೇ ಕಾದಂಬರಿಯನ್ನು ಹಿಡಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪರಿಸರವಿದೆ. 


ಈ ಕಾದಂಬರಿಯಲ್ಲಿ ಮನುಷ್ಯನ ಜೀವನವನ್ನು, ಅದರಲ್ಲಿಯೂ ಸಾಮಾನ್ಯ ಬದುಕನ್ನು.. ಸಾಮಾನ್ಯತೆಯನ್ನು ಮೀರುವ ಹಂಬಲದಲ್ಲಿ ಇರುವ.. ಆದರೆ, ಅದು ಅಷ್ಟಾಗಿ ಸಾಧ್ಯವಾಗದಾಗ ತೀರಾ ಹೀರೋಯಿಸಂ ತೋರಿಸದ ನಮ್ಮ ನಡುವಿನ ಸೆಣೆಸಾಟದ ಬದುಕನ್ನೇ ತೆರೆದಿಟ್ಟಿದ್ದಾರೆನ್ನಿಸಿತು. ಹಾಗೆ ನೋಡಲು ಹೊರಟರೆ ಹಲವಾರು ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಎಳೆಗಳ ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ನಾವಿಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು. ಪಾತ್ರಗಳು ಹಾಗೂ ಸಂಬಂಧಗಳ ಹರವಾದ ಕಥಾ ಹಂದರ ಕೆಲವೆಡೆ ಶಾಂತವಾಗಿ ಸಾಗುವ ನದಿಗಳಂತೆಯೂ.. ಕೆಲವೆಡೆ ಹಠಾತ್ ಬೋರಿಡುವ, ಧುಮ್ಮಿಕ್ಕುವ, ಪ್ರವಾಹದಂತಿರುವ ತಿರುವುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆಯೂ ಸಾಗುತ್ತಾ ಬದುಕಿನ ಸಮುದ್ರದ ಒಂದು ಬದಿಯನ್ನು ತೋರಲು ಹೊರಟಂತಿದೆ. 


ಇಲ್ಲಿನ ಚಿತ್ರಣಗಳು ಸಮಗ್ರವಾಗಿ ಕಂಡರೂ.. ಪುರಂದರನ ಪಾತ್ರಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಆದ್ಯತೆ ಇದೆ. ಆತನ ಮನೋಭೂಮಿಕೆಯೇ ಹೆಚ್ಚಿರುವುದರಿಂದ ಆತನ ನೋಟದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕಥಾಭಾವವನ್ನು ಕಾಣುತ್ತೇವೆ. ಇಲ್ಲಿ ಸಂಬಂಧಗಳ ಪೂರ್ವ ಪೀಠಿಕೆಗಳಿಲ್ಲ. ಕಥೆಯೊಡನೆ ನಮಗೆ ಪರಸ್ಪರರ ಸಂಬಂಧ ಅರಿವಾಗುತ್ತಾ ಹೋಗುತ್ತದೆ.


ಭಾಗ - ೧ ರಲ್ಲಿ ಪುರಂದರ ನ ಮೆಟ್ರಿಕ್ ಬದುಕಿನಿಂದ ಆತ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಸೇರಿ ವಿವಾಹದವರೆಗಿನ ಸಂದರ್ಭಗಳಿವೆ. ಪುರಂದರನ ಬದುಕೇ ಹೆಚ್ಚು ಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಇಲ್ಲಿ.


ಭಾಗ - ೨ ರಲ್ಲಿ ಪುರಂದರನ ಬದುಕಿನ ಗತಿಯ ಜೊತೆಗೆ ಆತನ ಆಪ್ತರ ಹಾಗೂ ಭಾಗ ಒಂದರಲ್ಲಿ ಚಿಕ್ಕ ಚಿಕ್ಕದಾಗಿ ಪರಿಚಯವಾಗಿದ್ದ ಹಲವು ಪಾತ್ರಗಳ ಬದುಕು ವಿಸ್ತಾರವಾಗುತ್ತಾ ಕಾಣುತ್ತದೆ. 


ವಾಸುದೇವ ತನ್ನ ತಂಗಿ ಸಾವಿತ್ರಿಯ ಮಗ ಪುರಂದರನನ್ನು ದೇವರಾಯನ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಕೆಲಕಾಲ ಮೆಟ್ರಿಕ್ ಪರೀಕ್ಷೆಗೆ ಓದುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಇರಿಸುವ ಸಂಧರ್ಭವಿದೆ. 


ದೇವರಾಯನ ಮನೆಯ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಪಂಢರಿ ಎಂಬ ವಿಧವೆ ಅತ್ತೆ, ಯಮುನೆಯೆಂಬ ವಿಧವೆ ಸೊಸೆಯರ ಬಿಟ್ಟುಬಿಡದಂತಹಾ ನಂಟು ಯಾವ ತಾಯಿ ಮಕ್ಕಳಿಗೂ ಕಡಿಮೆ ಇಲ್ಲ. ತಾನು ಅನುಭವಿಸಿದ ಕಷ್ಟವೂ ತನ್ನ ಸೊಸೆಗೆ ಬರಬಾರದೆಂಬ ಮುಂದಾಲೋಚನೆಯ ಜೊತೆಗೆ ಆಕೆಯ ಬದುಕು ಹಸನಾಗಲೆಂದು ಸಮಾಜದ ಯಾವ ಕಟ್ಟುಪಾಡುಗಳಿಗೂ ಅವಳು ಒಳಗಾಗುವ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲ ಎನ್ನುತ್ತಾ ಬದುಕುತ್ತಾ ಇರುವ ಇಬ್ಬರ ಬಾಯಿಯೂ ಜೋರು ಎಂಬಂತೆ ಭಾಸವಾದರೂ.. ಅದರ ಹಿಂದಿನ ಕಾರಣ ಬೇರೆಯೇ ಇತ್ತು.


ಇವರ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಪುರಂದರನ ಓರಿಗೆಯವಳೇ ಆದ ಮೋಹಿನಿ ಎಂಬ ದೂರದ ಸಂಬಂಧಿಕರ ಹುಡುಗಿ ವಾಸವಿದ್ದಳು. ಮಾವಿನಕಾಯಿ ಹೆಕ್ಕುವುದಕ್ಕೆ ಪುರಂದರ ಮೋಹಿನಿಯರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಪೈಪೋಟಿ ಎಷ್ಟರಮಟ್ಟಿಗೆ ಎಂದರೆ ಅದು ಎರಡೂ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಘರ್ಷಣೆಗೂ ಕಾರಣವಾಗಿತ್ತು.


ಪುರಂದರ ಅಂದು ಮೋಹಿನಿಗೆ ಹೇಳಬಹುದಾದ ಮಾತು ಗಂಟಲಲ್ಲಿಯೇ ಉಳಿದು ಹೋದಂತೆ ಮುಂದೆ ಸಾಕಷ್ಟು ಸಂದರ್ಭಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸಬೇಕಾಗಿ ಬರುತ್ತದೆ. ತಂದೆ ಇಲ್ಲದ ಮಗನಾಗಿ ಮಾವ ವಾಸುದೇವ ಮುಂದಾಳತ್ವ ವಹಿಸಿದಾಗಲೆಲ್ಲಾ ತನ್ನತನವನ್ನು.. ಮಾತಿನಲ್ಲಿ ಬಿಡಿಸಿದಲಾಗದಂತೆ ಅನುಭವಿಸುವ ಪುರಂದರನ ಅಸಹಾಯಕತೆ ಕಡಿಮೆಯದ್ದೇನಲ್ಲ. 


ಕಾವೇರಿ ದೇವರಾಯನ ಮೂರನೆಯ ಹೆಂಡತಿಯಾದರೂ.. ಮಕ್ಕಳಿಲ್ಲವೆನ್ನುವುದನ್ನು ಬಿಟ್ಟರೆ ಅವರಿಬ್ಬರ ದಾಂಪತ್ಯ ಸುಗಮವಾಗಿಯೇ ಸಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ನಿವೃತ್ತಿಯ ನಂತರ ಕಾವೇರಿಯ ತಂಗಿ ಗೋದಾವರಿ ಹಾಗೂ ಅವಳ ಪತಿ ಸರ್ವೋತ್ತಮ ಇಬ್ಬರು ಅಲ್ಲಿಯೇ ನೆಲೆಸಲು ಬರುತ್ತಾರೆ. ಇದು ನಿಶ್ಚಯವಿದ್ದಂತೆಯೇ ತೋರುತ್ತದೆ. ಗೋದಾವರಿ ದಂಪತಿಗಳಿಗೂ ಮಕ್ಕಳಿರಲಿಲ್ಲ ಆದರೆ, ತೀರಿ ಹೋಗಿದ್ದ ತಂಗಿ ಮಥುರಿ ಹಾಗೂ ಅವಳ ನೆನಪಲ್ಲಿ ಆತ್ಮಹತ್ಯೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದ ಅನಂತನ ಮಗಳು ಸುನಂದೆಯನ್ನು ತನ್ನ ಮಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಸಾಕಿದವಳು ಗೋದಾವರಿ. ಅಷ್ಟು ನಿಸ್ವಾರ್ಥ ಮಮತೆ ಅವಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಸಾಧ್ಯವಿತ್ತೇನೋ..!


ಅತ್ತ ವಾಸುದೇವನದ್ದೂ ಯಾವುದನ್ನು ಬೇಕಾದರೂ ಜಯಿಸುತ್ತೇನೆ ಎನ್ನುವಂತಹ ಸಾಧಿಸುವ ಸ್ವಭಾವ. ಈ ಅಕ್ಕ ತಂಗಿಯರ ಮತ್ತೊಂದು ಬಳ್ಳಿ ಕಸ್ತೂರಿ ವಾಸುದೇವನ ಹೆಂಡತಿ. ಇವರೆಲ್ಲರ ಸಹೋದರ ಮಂಜುನಾಥ. ವಾಸುದೇವನಿಗೆ ಅವನ ಬಳಕೆ ಹೆಚ್ಚು. ಮಂಜುನಾಥನಕ್ಕಿಂತಲೂ ಗಟ್ಟಿ ಆತನ ಪತ್ನಿ ಗಿರಿಜೆ. ಮುಂದೆ ಪ್ರತಿಬಾರಿಯೂ ಗಿರಿಜೆಗೆ ತೊಂದರೆಯಾದಾಗ ಸಹಾಯಕ್ಕೆ ನಿಂತದ್ದು ಗೋದಾವರಿಯೇ..


ವಾಸುದೇವನ ಮಗಳು ರತ್ನ, ಗೋವರಿಯ ಮಗಳು ಸುನಂದೆ ಇಬ್ಬರಲ್ಲಿ ಪುರಂದರನ ಆಯ್ಕೆ ಯಾರದಾಗಿತ್ತು..?


ದೇವಯ್ಯನವರ ಮಗ ಯಶವಂತ ಪುರಂದರನ ಜೊತೆಗಾರನಾಗಿದ್ದವನು ಹಠಾತ್ ಕಾಣೆಯಾಗಿದ್ದನು. ಆತನ ಕನಸುಗಳು ಪುರಂದರನಿಗೆ ಗೊತ್ತಿದ್ದರೂ.. ಆತ ಹೇಳದೆ ಹಠ ನಿರ್ಗಮಿಸಿದ್ದು ಅವನಲ್ಲೂ ಕಳವಳವಿತ್ತು. ಆತನ ಹುಡುಕುವಿಕೆಗೆಂದು ಹೊರಟ ಪುರಂದರನ ಹಾದಿಯೇ ಬದಲಾಗಿತ್ತು.


ಮಂಜಯ್ಯನ ದೆಸೆಯಿಂದ ಪಾಟೀಲರ ಅಂಗಡಿಯಲ್ಲಿ ಲೆಕ್ಕ ಬರೆಯುತ್ತಿದ್ದವನು ಮುಂದೆ ಮಂಜಯ್ಯ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಬ್ಯಾಂಕಿನಲ್ಲಿಯೇ ಆತನ ವಶೀಲಿಯಿಂದ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಕ್ಯಾಶಿಯರ್ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಸೇರಿಕೊಂಡವನು ಮುಂದೆ ಇಲಾಖೆಯ ಪರೀಕ್ಷೆ ಪಾಸ್ ಮಾಡಿ ಪರ್ಮನೆಂಟ್ ಆಗಿ ಗೃಹಸ್ಥನಾಗುವವರೆಗಿನ ಚಿತ್ರಣ ಇಲ್ಲಿದೆ. 


ಯಾರದ್ದೋ ಸಹಾಯಕ್ಕೆ ಒಳಗಾದಾಗ ಅವರ ಋಣಕ್ಕೆ ಬಿದ್ದನೆಂಬ ಭಾವ ಮೂಡಿದ ಪುರಂದರ ಹಂತ ಹಂತವಾಗಿ ಬದಲಾಗುತ್ತಾ ಹೋದರೂ ತೀರಾ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಮನೋಭಾವದವನಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಆದರೆ, ವಿವಾಹದ ವಿಷಯಕ್ಕೆ ಬಂದಾಗ ಮಾತು, ಹಿಂದಿನ ನಡವಳಿಕೆಗಳು ಎಲ್ಲವೂ ಅವನಿಂದ ಆಡಿಸಿದ್ದೇನು..? ಮಾಡಿಸಿದ್ದೇನು..? ಒಂದು ವಿಷಮ ಘಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ಎಷ್ಟೆಲ್ಲಾ ಬದಲಾಯಿಸಿತು..? ಯಾರು ಯಾರ ಬದುಕು ನೆಮ್ಮದಿಯಿಂದ ಕೂಡಿತ್ತು ಹಾಗೂ ಯಾರ ಬದುಕು ಯಾರೇ ಚಿತಾವಣೆಯಿಂದ ಬದಲಾಯಿತು..?


ಭಾಗ - ೨ 


ಯಶವಂತ ಊರಿಗೆ ಬರುವುದರಲ್ಲಿ ನಿಜಕ್ಕೂ ಬನಭಂಡಾರಿಯ ಪಾತ್ರವೆಷ್ಟಿತ್ತು..? ಯಶವಂತ ತಾನು ಊರಿಗೆ ವಾಪಾಸಾದ ನಂತರ ಭೇಟಿ ಮಾಡಿದ ಪುರಂದರನಿಗೆ ತನ್ನ ಬದುಕಿನ ಕುರಿತು ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಬಣ್ಣಬಣ್ಣವಾಗಿ ಬದುಕನ್ನು ಕಂಡವನು ಒಮ್ಮೆ ಪುರಂದರನಾಗುವ ಮನಸು ಮಾಡಿ ಆ ಬದುಕನ್ನು ಬದುಕಿದ್ದ. ಅದು ಕೇವಲ ಹೆಸರಷ್ಟೇ.. ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವಗಳು ಬೇರೆಯೇ ಇದ್ದವು.


ಬದಲಾಗುವ ರತ್ನ ಹಾಗೂ ಸುನಂದೆಯರ ಬದುಕಲ್ಲಿ ಯಾರ ಬದುಕು ಹೆಚ್ಚು ಸುಖಮಯವಾಗಿತ್ತು ಎಂದರೆ ಇಲ್ಲಿ ಆ ಮಾಪನಗಳು ಹಠಾತ್ತನೆ ಬದಲಾಗುವುದನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. 


ರಮಕಾಂತ ವಿಧವಾ ವಿವಾಹವಾಗುವುದು ಊರಿನಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಅಲೆಯನ್ನೇ ಎಬ್ಬಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸಿದ್ದ. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಪುರಂದರನ ಸಹಾಯವನ್ನು ಕೇಳಿದ್ದ. ಅದೂ ತನ್ನ ಪರವಾಗಿ ಮಾತನಾಡುವುದಕ್ಕೆ. ಪುರಂದರನಿಗೆ ತನ್ನ ಬದುಕು ಸೀದಾಸಾದಾ ಎನ್ನಿಸಿದರೂ ನೋಡುವವರಿಗೆ ಅದು ಕಂಡ ಚಿತ್ರಣ ಹೇಗಿತ್ತು ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಇದೊಂದು ಸ್ಪಷ್ಟ ಉದಾರಣೆ. ಪುರಂದರನು ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿಯಾಗಿ ಕಂಡ ಬಗೆ ಇಲ್ಲಿದೆ. ಆದರೆ, ನಿರೀಕ್ಷಿತ ಮಟ್ಟದ ಬಂಡಾಯವೇಳದಿದ್ದರೂ ರಮಾಕಾಂತನ ವಿವಾಹ ಊರಲ್ಲಿ ಮಾತುಕತೆಗಂತೂ ಸಿಕ್ಕಿತು. 


ಯಮುನೆಯ ಮರುವಿವಾಹಕ್ಕೆ ಪಂಡರಿ ಒತ್ತಾಸೆ ಕೊಡದೆಯಂತೂ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಆದರೆ, ಯಮುನೆಗೆ ಅತ್ತೆಗೆ ಹೇಳುವ ಅವಕಾಶವೇ ಸಿಗಲಿಲ್ಲ ಯಮುನೆ ಆಶಿಸಿದ್ದರೂ ಪಂಢರಿಯ ಅನುಪಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಅವಳ ವಿವಾಹ ನಡೆದಿತ್ತು. ಆದರೆ, ಅತ್ತೆಯ ಮುಂದಾಲೋಚನೆ ಹಾಗೂ ಅವಳ ಮನಸ್ಸು ಅರಿತಾಗ ಅಮ್ಮನಂತಹ ಇಂತಹ ಅತ್ತೆ ಸಿಕ್ಕರೆ ಬದುಕು ಎಷ್ಟು ಅಪ್ಯಾಯಮಾನ ಎನ್ನಿಸುತ್ತದೆ. 


ಪಂಢರಿ ಹಾಗೂ ಯಮುನೆಯರೊಂದಿಗೆ ಬೆರೆಯುವ ಸುನಂದೆ, ಅದರಲ್ಲೂ ಯಮುನೆಯ ಭಾವಗಳಿಗೆ ಕಿವಿಯಾಗುವ ಅವಳ ನಡೆಗಳಿಗೆ ಆಪ್ತ ಜೀವದಂತಿದ್ದು ಮೂಕ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗುವ ಸುನಂದೆ ಇಲ್ಲಿ ಕಾಣುತ್ತಾಳೆ. ಮೂವರ ಒಂದು ದಿನದ ನಿಧಾನಗತಿಯ ಬದುಕು ಮತ್ತಾವುದೋ ಅರ್ಥ ಹೊಳೆಯಿಸುವುದು ಮುಂದೆಂದೋ.. 


ದೇವರಾಯ-ಕಾವೇರಿ, ಸರ್ವೋತ್ತಮ-ಗೋದಾವರಿ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಸುನಂದೆ ಒಬ್ಬಳೇ ಮಗಳು. ಮುಂದೆ ತಮ್ಮೆಲ್ಲರ ಉತ್ತರದಾಯಿತ್ವ ಆಕೆಗೆ ಸಿಗುತ್ತದೆ ಎನ್ನುವ ಗೋದಾವರಿಯ ನಂಬಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟು ನಿಜವಾಯಿತು..? ಮಕ್ಕಳ ಸುಖಕ್ಕಾಗಿ ತನ್ನ ಬದುಕನ್ನೇ ಮುಡಿಪಿಡುವ ಅಂತಃಕರಣದ ಗೋದಾವರಿ ಸರಿ-ತಪ್ಪುಗಳ ಆಚೆಗೂ ಒಳ್ಳೆಯ ತಾಯಿಯಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತಾಳೆ. ಅತಿ ನಾಜೂಕಾಗಿ, ಅತಿ ಪ್ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಸಿದಳೋ ಏನೋ ಎಂದುಕೊಂಡರು ಅವಳ ಕಷ್ಟ ಮನ ಮಿಡಿಯುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಗೋದಾವರಿಯಂತಹ ತಾಯಿ ಇದ್ದರೆ ಸುನಂದೆಯಂತಹವರ ಬದುಕು ನಿಜಕ್ಕೂ ಹೂವಿನ ಹಾಸಿಗೆ.


ಎಷ್ಟೇ ಸಿಹಿಯಾದ ತಿಳಿಯಾದ ನದಿಯ ನೀರಾದರೂ ಕಡಲು ಸೇರಿದಾಗ ಉಪ್ಪಾಗುತ್ತದೆ. ನಂತರದಲ್ಲಿ ಅದು ಬದಲಾಗಲು ಶಕ್ಯವೇ ಇಲ್ಲ. ಪುರಂದರನ ಬದುಕು ಹಾಗೆಯೇ ಆಯಿತೇ..?


ಪರಿಸರದ ಚಿತ್ರಣಗಳನ್ನು ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿಯೇ ಕಟ್ಟಿಕೊಡುವ ಹಾಗೂ ಆ ಪರಿಸರದ ಮಾಯೆಯಲ್ಲಿ ನಮ್ಮನ್ನು ಕಳೆದುಹೋಗುವಂತೆ ಮಾಡುವ ಈ ಕಾದಂಬರಿ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ. ಈ ವರ್ಷದ ಉತ್ತಮ ಓದಿನ ಪಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರುವ ಕೃತಿ ಇದು. ನಮ್ಮನ್ನೇ ನಾವು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾ ಕಥೆಯೊಂದಿಗೆ ಸಾಗುತ್ತಾ ಹೋಗುವ ಓದು ಇದು. 


~ವಿಭಾ ವಿಶ್ವನಾಥ್

ಶುಕ್ರವಾರ, ನವೆಂಬರ್ 6, 2026

ಪಂಜೆ ಮಂಗೇಶರಾಯರ ಮಕ್ಕಳ ಕಥೆಗಳು (ಪುಸ್ತಕ ಯಾನ - 500)


ಪುಸ್ತಕದ ಶೀರ್ಷಿಕೆ : ಪಂಜೆ ಮಂಗೇಶರಾಯರ ಮಕ್ಕಳ ಕಥೆಗಳು 

ಕೃತಿ ಪ್ರಕಾರ : ಮಕ್ಕಳ ಸಾಹಿತ್ಯ

ಲೇಖಕರು : ಪಂಜೆ ಮಂಗೇಶರಾಯರು 

ಪ್ರಕಾಶಕರು : ಅಂಕಿತ ಪುಸ್ತಕ 

ಪ್ರಥಮ ಮುದ್ರಣ : 1973

ಆರನೇ ಮುದ್ರಣ : 2024 (ನನ್ನ ಓದಿಗೆ ಸಿಕ್ಕಿದ್ದು)

ಪುಟಗಳು : 88

ಬೆಲೆ : 120 ರೂ. 


ಪಂಜೆ ಮಂಗೇಶರಾಯರು ಮಕ್ಕಳ ಕಥೆಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿ ಹಲವಾರು ವರ್ಷಗಳಾದರೂ ಇಂದಿಗೂ ಪ್ರಸ್ತುತ ಕಥೆಗಳಂತೆಯೇ ಕಾಣುತ್ತವೆ. ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಮಕ್ಕಳ ಪದ್ಯಗಳನ್ನು ಬರೆಯಲು ಯಾರೂ ಸಾಹಸ ಮಾಡದೆ ಇದ್ದಾಗ ಪಂಜೆಯವರು ಆ ಕೆಲಸದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾದವರು. ಅವರ ಮಕ್ಕಳ ಕಥೆಗಳು ಅನೇಕ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಮಕ್ಕಳ ಪಠ್ಯದಲ್ಲಿ ಸೇರಿದ್ದವು. ಈಗಿನ ತಲೆಮಾರಿನವರಿಗೆ ಪಂಜೆ ಮಂಗೇಶರಾಯರ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಪರಿಚಿತವೆನ್ನಿಸದಿದ್ದರೂ ಅದು ಮತ್ತಷ್ಟು ಪರಿಚಿತವಾಗಬೇಕಿದೆ. 2020 ರಿಂದ 2024ರ ವರೆಗೆ ಮೂರು ಮರುಮುದ್ರಣ ಕಂಡಿರುವ ಈ ಕಥಾ ಸಂಕಲನ ಮಕ್ಕಳ ಸಾಹಿತ್ಯ ಎಂದಿಗೂ ಅಜರಾಮರ ಎನ್ನುವುದನ್ನು ತೋರುತ್ತಿದೆ. 


"ನಾವು ಓದದ ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ನಮ್ಮ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ನೀಡಬಾರದು" ಎನ್ನುವ ಸಾಲೊಂದನ್ನು ಓದಿದ್ದ ನೆನಪಾಯಿತು. ಹಾಗೆಯೇ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಬುದ್ಧಿಮಾತನ್ನು ಹೇಳುವಾಗ, ಮನಮುಟ್ಟುವಂತೆ ಬೇರೇನನ್ನೋ ಹೇಳಬೇಕಾದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಕಥೆಯ ಮೂಲಕವೇ ಹೇಳುವುದು ಹೆಚ್ಚು ಸೂಕ್ತವೆನ್ನಿಸುತ್ತದೆ. ಅದು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯೂ ಹೌದು. ಮಕ್ಕಳ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಕೃತಿಗಳು ಈಗ ಮತ್ತೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಪ್ರಕಟವಾಗುತ್ತಿವೆ. ಆದರೂ.. ನಮ್ಮ ಹಿರಿಯ ಸಾಹಿತಿಗಳ ಮಕ್ಕಳ ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು ನಾವು ಓದಿ.. ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಓದಿಸುವ, ಹೇಳುವ, ಕೇಳಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡಬಹುದೆನ್ನಿಸಿತು. 


ಈ ಕಥಾ ಸಂಕಲನದಲ್ಲಿ 16 ಚೆಂದದ ಕಥೆಗಳಿವೆ. 


ಅಮ್ಮನನ್ನು ಹೇಗೆ ಕೂಗಬೇಕು : ಇದು ಪ್ರಾಣಿ ಪ್ರಪಂಚದ ಕಥೆ. ಪುಟ್ಟ ಕರುವೊಂದು ತನ್ನಮ್ಮ ಮೇಯಲು ಹೋದಾಗ ತಾಯಿಯ ಹಾದಿಯನ್ನು ಎದುರು ನೋಡುತ್ತಿದ್ದಾಗ.. ತನ್ನಮ್ಮನನ್ನು ಏನೆಂದು ಕರೆಯಬೇಕು ಎಂದು ತಿಳಿಯದೆ ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ಕೇಳುವ ಕಥೆ ಇಲ್ಲಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ವಿವಿಧ ಪ್ರಾಣಿಗಳ, ಅವುಗಳ ಕೂಗಿನ ಪರಿಚಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಅಮ್ಮನನ್ನು ಕರೆಯಲು ಮಗುವಿನ ಮುಗ್ಧ ಪ್ರೀತಿ ಸಾಕಲ್ಲವೇ..?!


ಮೂರು ಕರಡಿಗಳು : ದೊಡ್ಡ ಕರಡಿ, ಹದ ಕರಡಿ ಹಾಗೂ ಸಣ್ಣ ಕರಡಿಗಳ ಬದುಕಿಗೆ ಒಂದೊಮ್ಮೆ ಅಪರಿಚಿತ ಅತಿಥಿ ಬಂದಾಗ ಪುಟ್ಟ ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲಾಗುವ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಇಲ್ಲಿವೆ.


ಹೇನು ಸತ್ತು ಕಾಗೆ ಬಡವಾಯಿತು : ಮಠದ ಗೋಡೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಹೇನು ಸಾಯುವುದಕ್ಕೂ.. ಅರಳಿ ಮರದ ಮೇಲಿದ್ದ ಕಾಗೆ ಬಡವಾಗುವುದಕ್ಕೂ ಇರುವ ಕೊಂಡಿಯ ಜೊತೆಗೆ ಒಬ್ಬರನ್ನೊಬ್ಬರು ಶಪಿಸುವ ಹಾಗೂ ಶಾಪ ಫಲಿಸುವ ಬಗೆಯಲ್ಲಿ ಪರಿಸರದ ಹಲವು ವಿಚಾರಗಳು ಮಕ್ಕಳ ಅರಿವಿಗೆ ಬರುತ್ತದೆ.


ಇಲಿಗಳ ತಕ್ಕಥೈ : ಅರಮನೆಯಲ್ಲಿ ಇಲಿಗಳನ್ನು ಹಿಡಿಯಲು ಬೇಕಾದ ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಂಡಿದ್ದರು. ಅರಮನೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಇಲಿಗಳ ಕಾಟ ಅದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿತ್ತು. ಹಾಗಾದರೆ ಇಲಿಗಳ ಕಾಟ ತಪ್ಪಿತೇ..? ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪ್ರಾಸ ಪದ್ಯ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಸೆಳೆಯುತ್ತಾ.. ಇಲಿಗಳ ತಕ್ಕಥೈಯೊಡನೆ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಕುಣಿಸುತ್ತದೆ.


ಗುಡುಗುಡು ಗುಮ್ಮಟ ದೇವರು : ಉಪಾಯ ಬಲ್ಲವನಿಗೆ ಅಪಾಯವಿಲ್ಲ ಎಂಬಂತೆ ತನ್ನ ಅಜ್ಜಿಯ ಮನೆಗೆ ಹೋದ ಆಡು ದಾರಿಯಲ್ಲಿನ ಅಡೆತಡೆಗಳನ್ನೆಲ್ಲ ದಾಟಿ ಮತ್ತೆ ಮನೆ ಸೇರುವ ಬುದ್ದಿವಂತಿಕೆಯ ಕಥೆಯೊಂದಿದೆ.


ಅರ್ಗಣೆ ಮುದ್ದೆ : ಸೋರೆ ಹಕ್ಕಿಗಳು ಗೂಡು ಕಟ್ಟುವ ಪರಿ ಮನಸೆಳೆಯುವಂತಿದೆ. ಅದೂ ಪರೋಪಕಾರದಿಂದ ಸಿಕ್ಕ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ. ಮರಿಹಕ್ಕಿಗಳ ಹೆಸರು ಬೆಲ್ಲದ ಮಲ್ಲಕ್ಕ, ಕಬ್ಬಿನ ಸುಬ್ಬಕ್ಕ ಹಾಗೂ ಹೂವಿನ ಮಾದೇವಿ. ಮರಿ ಹಕ್ಕಿಗಳು ಹಾಗೂ ಪ್ರಾಣಿ ಪ್ರಪಂಚದ ಸುಂದರ ಕಥೆ ಇದು. 


ಸಿಗಡಿ ಯಾಕೆ ಒಣಗಲಿಲ್ಲ : ಕಡಲ ತೀರದ ಕುಟುಂಬವೊಂದರ ಚಿತ್ರಣದ ಪರಿಚಯದ ಜೊತೆಗೆ ಅವರ ಸಂಕಷ್ಟವೂ ಕಾಣುತ್ತದೆ ಇಲ್ಲಿ. 


ಹುಲಿಯೋ ಇಲಿಯೋ : ಮಂತ್ರವಾದಿಯ ದಯದಿಂದ ಇಲಿಯೊಂದು ಹುಲಿಯಾದ ಕತೆಯಾದರೂ.. ಇಲ್ಲಿ ಅದು ಇಲಿಯೋ ಹುಲಿಯೋ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಅದರ ವರ್ತನೆಯೂ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ.


ಅಂಗಳ ದುಗ್ಗು : ಕುಂಬಾರನ ಮನೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಕೋಳಿಯ ಹೆಸರು ಅಂಗಳ ದುಗ್ಗು. ಭತ್ತದ ಕಾಳನ್ನು ಬಿತ್ತಿ ಫಲ ಪಡೆದು ಅದರಿಂದ ಏನು ಮಾಡಿತು? ಸಹಾಯಕ್ಕಾಗಿ ಯಾಚಿಸಿದ ಹಕ್ಕಿಗಳು ಹಾಗೂ ಪಕ್ಷಿ ಪ್ರಪಂಚದ ಪರಿಚಯ ಮಕ್ಕಳಿಗಾಗುತ್ತದೆ. 


ಮೆಣಸಿನ ಕಾಳಪ್ಪ : ಮಕ್ಕಳಿಲ್ಲದ ಜವಳಿಗಾರನಿಗೆ ಮಗುವಂತೆ ಬಂದ ಮೆಣಸಿನ ಕಾಳಪ್ಪ ಮಗನಾಗಿ ತನ್ನ ಕರ್ತವ್ಯ ನಿಭಾಯಿಸಿದ ಬಗೆ ಹಾಗೂ ಉಪಾಯದಿಂದ ಯಾವೆಲ್ಲಾ ಅಡೆತಡೆಗಳನ್ನು ಹೇಗೆಲ್ಲಾ ನಿವಾರಿಸಬಹುದು ಜೊತೆಗೆ ಯಾವ ಚಿಕ್ಕ ಸೃಷ್ಟಿಯೂ ಕಡೆಗಣಿಸುವಂತದ್ದಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನು ಕಲಿಯುತ್ತಾರೆ ಮಕ್ಕಳು.


ಕೊ-ಕ್ಕೊ-ಕ್ಕೋ ಕೋಳಿ : ಅಂಗಳ ದುಗ್ಗು ಮೊಟ್ಟೆ ಇಟ್ಟು ಮರಿ ಮಾಡಿ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಬೆಳಸಿದ ಕೋಳಿಯ ಕಥೆ ಇದು. ಇದು ಕುಂಬಾರನ ಹುಂಜ. ರಾಜನ ಮನೆಯವರಿಗೂ ಹೋಗಿ ಧೈರ್ಯದಿಂದ ನನಗೆ ಬೇಕಾದನ್ನು ಪಡೆದ ಚಾಣಾಕ್ಷತೆಯ ಕಥೆ.


ಒಡ್ಡನ ಓಟ : ಮೂವರು ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ ಹಿರಿಯವನು ಹೆಡ್ಡ, ನಡುವಿನವನು ದಡ್ಡ, ಕಿರಿಯವನು ಒಡ್ಡ ಎನ್ನುತ್ತಾ ಅವರ ಸಾಹಸಗಾಥೆಯನ್ನು ಹೇಳಲು ಹೋದರರೂ ಹೆಸರಿಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ನಡೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಅವರ ವರ್ತನೆಗಳು ಹಾಗೂ ಒಡ್ಡನ ಬದುಕನ್ನು ನಾವಿಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು.


ಸೋಮಾರಿ ಮಲ್ಲ : ಪಟೇಲನ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಸೇರಿದರೂ ತನ್ನ ಮೂಲ ಗುಣ ಸೋಮಾರಿತನವನ್ನೇ ತೋರಿಸಿಕೊಂಡು ಅಲ್ಲಿಂದಲೂ ಹೊರ ಬೀಳುವ ಮುನ್ನ ಏನೆಲ್ಲಾ ಆಯ್ತು..? ಸೋಮಾರಿ ಮಲ್ಲಣ್ಣನ ಗುಣ ಬದಲಾಯಿತೇ ಎಂಬ ಕಥೆ ಇದು.


ಹೊಟ್ಟೆಯೂ ಅವಯವಗಳೂ : ಶರೀರದ ಭಾಗಗಳೆಲ್ಲವೂ ತನ್ನ ಕೆಲಸವೇ ಮೇಲು, ತಾನೇ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಎಂದು ಹೇಳಿದರೆ ಹೇಗಿರುತ್ತದೆ..? ಅಕಸ್ಮಾತ್ ಅವುಗಳ ನಡುವಿನಲ್ಲಿ ಜಗಳ ಹೊತ್ತಿಕೊಂಡು ಪರಸ್ಪರರು ಸಹಕರಿಸದೆ ಹೋದರೆ..? ಇಲ್ಲಿಯೂ ಅಂಥದ್ದೇ ಕಥೆ ಇದೆ. ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ದೇಹದ ಅಂಗಾಂಗಗಳು ಹಾಗೂ ಅವುಗಳ ಕೆಲಸದ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಅರ್ಥ ಮಾಡಿಸುವ ಕಥೆ.


ಕೊಳಲ ಜೋಗಿ : ಕಿಂದರಿ ಜೋಗಿ ಕಥೆಯ ರೀತಿಯ ಕಥೆ ಇದು.


ಜೋಡು ನಕ್ಷತ್ರ : ಜೋಡು ನಕ್ಷತ್ರದ ಆಸೆ ಹೊತ್ತ ಇಬ್ಬರು ಮಕ್ಕಳು ಅವುಗಳನ್ನು ಹುಡುಕಿಕೊಂಡು ಹೊರಡುವ ಕಥೆ ಮುಂದೆ ಏನಾಯ್ತು ಓದಿ ನೋಡಿ.


ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ ಸಾಹಸವನ್ನು ಪ್ರೇರೇಪಿಸುವ ಬಗೆ, ಯಾರೂ ಕನಿಷ್ಠರಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳುವುದು, ಉಪಾಯ ಬಲ್ಲವನಿಗೆ ಅಪಾಯವಿಲ್ಲ ಎನ್ನುವ ಸಂದೇಶ, ಕಷ್ಟಪಟ್ಟು ದುಡಿದು ತಿನ್ನಬೇಕು ಕಳ್ಳತನ ಸಲ್ಲದು, ಪ್ರಾಮಾಣಿಕತೆ ಹಾಗೂ ಬುದ್ಧಿವಂತಿಕೆಯಿಂದ ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ಮೇಲೇರುವ ಸಾರ್ಥಕತೆ, ಕಷ್ಟ ಬಂದಾಗ ಕೈಕಟ್ಟಿ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳದೆ..ಅಳದೆ ಉಪಾಯದಿಂದ ಯೋಚಿಸಬೇಕಾದ ಅವಶ್ಯಕತೆ, ಪ್ರಾಣಿ-ಪಕ್ಷಿ ಪ್ರಪಂಚ, ನಮ್ಮ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪರಿಸರ, ಕುಟುಂಬ ಹೀಗೆ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಪರಿಚಯಿಸುವ ಕಥೆಗಳಿವೆ ಇಲ್ಲಿ. 


ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಪ್ರತಿ ಕಥೆಯ ಜೊತೆಗೆ ನೀತಿಯನ್ನು ಹೇಳಲೇಬೇಕೆಂಬ ಅವಶ್ಯಕತೆ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಪೋಷಕರು ಇಂತಹ ಕಥೆಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದಾಗ ಮಕ್ಕಳ ಮೇಲೆ ಆಗುವ ಪರಿಣಾಮ ಹೇಗಿರುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಅರಿತಿರಬೇಕು. ಹಾಗಾಗಿ ಮಕ್ಕಳ ಕಥೆಗಳನ್ನು ಪೋಷಕರೂ ಓದುವುದು ಅವಶ್ಯಕ.  ಅಲ್ಲದೆ, ಮಕ್ಕಳು ನೋಡಿ ಕಲಿಯುವುದು ಹೆಚ್ಚು. ತಪ್ಪಾದ ಅಥವಾ ದಾರಿ ತಪ್ಪಿದ ನಮ್ಮ ನಡೆಗಳನ್ನು ತಿದ್ದಿಕೊಳ್ಳಲೂ ಇಂತಹ ಕಥೆಗಳು ಅವಶ್ಯಕ. 


ಸರಳ ಭಾಷೆಯ ಸುಂದರ ಕಥೆಗಳು ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಮೋಡಿ ಮಾಡುವುದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ.


~ವಿಭಾ ವಿಶ್ವನಾಥ್

ಗುರುವಾರ, ನವೆಂಬರ್ 5, 2026

ಕೃತಿಶೋಧ (ಪುಸ್ತಕ ಯಾನ - 499)


ಪುಸ್ತಕದ ಶೀರ್ಷಿಕೆ : ಕೃತಿಶೋಧ

ಕೃತಿ ಪ್ರಕಾರ : ವಿಮರ್ಶಾ ಲೇಖನಗಳು

ಲೇಖಕರು : ಸುಬ್ರಾಯ ಚೊಕ್ಕಾಡಿ 

ಪ್ರಕಾಶಕರು : ಇಂಚರ ಪ್ರಕಾಶನ

ಪ್ರಥಮ ಮುದ್ರಣ : 2000

ಪುಟಗಳು : 160

ಬೆಲೆ : 70


"ನನ್ನದು ವಿಮರ್ಶಾ ಸಿದ್ದಾಂತಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ ಬರೆವಣಿಗೆ ಅಲ್ಲ; ಅನಿಸಿಕೆಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ ಬರೆವಣಿಗೆ" ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ ಲೇಖಕರು. 


ಬಾಲಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ಕಂಜರ್ಪಣೆ ಅವರು ಹಿನ್ನುಡಿಯಲ್ಲಿ ಕೃತಿಶೋಧದ ಕುರಿತಾಗಿ ಹೀಗೆ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

"ಕೃತಿಶೋಧದಲ್ಲಿ ಇರುವುದು ಎಲ್ಲರ ಗ್ರಹಿಕೆಯ ಸಾರವಲ್ಲ, ಕೃತಿಯನ್ನು ಸಮರ್ಥಿಸುವುದಲ್ಲ, ತನ್ನ ವಿಚಾರವನ್ನು ಹೇರುವುದೂ ಅಲ್ಲ. ಬದಲಾಗಿ ಆಯಾ ಸಂದರ್ಭದ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯದ ನಡುವೆಯೂ ತನ್ನ ಶೋಧನೆಯನ್ನು ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳುವುದು."


ಈ ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ 13 ವಿಮರ್ಶಾ ಲೇಖನಗಳಿವೆ. ಇಲ್ಲಿನ ವಿಮರ್ಶಾ ಲೇಖನಗಳ ವ್ಯಾಪ್ತಿ ವಿಶಾಲವಾಗಿದೆ ಹಾಗಾಗಿ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಇಲ್ಲಿ ಹೇಳುವುದು ಅಸಾಧ್ಯ. ಜೊತೆಗೆ ವಿಮರ್ಶೆಯ ಕೃತಿಯೊಂದರ ಅವಲೋಕನ ಮತ್ತೂ ಕಷ್ಟ ನನಗೆ. ನನ್ನನ್ನು ಸೆಳೆದ ಹಾಗೂ ನನಗೆ ವಿಶೇಷವನ್ನಿಸಿದ ಇಲ್ಲಿನ ವಿಚಾರಗಳ ಕುರಿತು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತೇನೆ.


ಗೋವಿಂದ ಪೈಯವರ ಕಾವ್ಯ : ಚಿಕ್ಕಂದಿನಿಂದಲೇ ನನಗೆ ಚತುರ್ಥ ಪದಿಯಲ್ಲಿ ಮೆಚ್ಚು ಎಂದು ಹೇಳಿಕೊಂಡಿರುವ ಗೋವಿಂದ ಪೈ ಅವರು ಈ ಮನೋಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಹೊಂಕೆಯಾಗುವ ಸಾನೆಟ್ ಗಳನ್ನೇ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ.

ಶ್ರೀರಂಗರೋ ಯಾರೋ ಒಮ್ಮೆ ಪೈ ಅವರನ್ನು ಕೇಳಿದರಂತೆ, 'ನೀವು ಅಡಿ ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳನ್ನು ಬರೆದು ನಂತರ ಕವಿತೆ ಬರೆಯುತ್ತೀರೋ ಅಥವಾ ಕವಿತೆಯನ್ನು ಬರೆದು ನಂತರ ಟಿಪ್ಪಣಿ ಬರೆಯುತ್ತಿರೋ..!' ಎಂದು. ಸೃಷ್ಟಿಶೀಲ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ, ಬುದ್ಧಿ-ಭಾವಗಳ ಸಮತೋಲನ ತಪ್ಪಿದಾಗ, ಭಾವಕ್ಕಿಂತ ಬುದ್ಧಿಯ ಬಲವೇ ಮೇಲಾದಾಗ, ತತ್ವಗಳ ನೇರ ನಿರೂಪಣೆ ಅನಿವಾರ್ಯ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.

ದುಃಖದಿಂದ ಕವಿತೆ ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಅಭಿಪ್ರಾಯಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿ 'ನಂದಾದೀಪ'ದಲ್ಲಿ ಪತ್ನಿ ವಿಯೋಗದ ಯಾತನೆಯೇ ಪರಮಾತ್ಮನಲ್ಲಿ ಆತ್ಮ ನಿವೇದನೆಯಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡಿರುವುದನ್ನು ಗುರುತಿಸುತ್ತಾರೆ.


ಸೇಡಿಯಾಪು ಕೃಷ್ಣಭಟ್ಟರ ಕಾವ್ಯ : 

ಹೆಚ್ಚು ಬರೆದವನಲ್ಲ- 

ನಿತ್ಯ ಬರೆದವನಲ್ಲ 

ಮೆಚ್ಚಿಸಲು ಬರೆಯುವಭ್ಯಾಸವಿಲ್ಲ 

ಇಚ್ಛೆಗೆದೆಯೊಪ್ಪಿ ಬಗೆ 

ಬಿಚ್ಚಿದರೆ ಕಣ್ಣೆಮಯ್ 

ಎಚ್ಚುವಂದದಿ ತೀಡಿ ತಿದ್ದಿ ಬರೆವೆ

ಎನ್ನುವ ಸೇಡಿಯಾಪು ಅವರ ಕವಿತೆಗಳು ಸಂಖ್ಯಾದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಕಡಿಮೆ ಎನ್ನಬಹುದಾದರೂ.. ವಸ್ತು ವೈವಿಧ್ಯ, ಸೃಷ್ಟಿ ಸೌಂದರ್ಯ ಹಾಗೂ ಬೆರಗಿನಿಂದ ಸೆಳೆಯುತ್ತವೆ. ಅವರ ಕವಿತೆಗಳಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಬಗ್ಗೆ ಬರೆದ ಕವಿತೆಗಳೇ ಹೆಚ್ಚು. ಜೊತೆಗೆ ಈ ಭಾವಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಸಂಕೀರ್ಣ ರಚನೆಗಳು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಅವರು ಸಂಯಮಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಿರುದ್ವೇಗದಿಂದ ಕಥೆ ಹೇಳಬಲ್ಲರು. ಮಂದ್ರ ಸ್ವರದಲ್ಲಿ ತಿಳಿಗಣ್ಣಿನಿಂದ ನೋಡಿ ವರ್ಣಿಸಬಲ್ಲರು. ಅತ್ಯಂತ ಎಚ್ಚರದಿಂದ ಸೂಕ್ತ ಪದಗಳನ್ನು ಆಯ್ದು ಅಲಂಕರಿಸಬಲ್ಲರು. ಇವರ ಕವಿತೆಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಷೆ ಪಾಂಡಿತ್ಯಪೂರ್ಣ; ಚಿಂತನಾಂಶ ಹೆಚ್ಚು. ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ


ಕಡೆಂಗೋಡ್ಲು ಶಂಕರ ಭಟ್ಟರ ಕಥನ ಕವನ : ಹೆಣ್ಣು  :

ಇವರ 'ಮಾದ್ರಿಯ ಚಿತೆ'ಯು ಮಹಾಕಾವ್ಯದ ಅನುಭವ ಕಟ್ಟಿಕೊಡುವ ಕಥನ ಕವನ. 'ಹೆಣ್ಣು' ಕವನದಲ್ಲಿ ಇನ್ನಷ್ಟು ವಿಸ್ತಾರವಾದ ಸ್ತ್ರೀಚಿತ್ರವನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸಲು ಯತ್ನಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇದು 1945ರಲ್ಲಿ ಬಂಗಾಳದ ಭೀಕರ ಕ್ಷಾಮದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಕಲ್ಪಿಸಲಾಗಿರುವ ಸ್ತ್ರೀಚಿತ್ರ. ಜಿ. ಬಿ. ಜೋಶಿ ಸಂಪಾದಕತ್ವದಲ್ಲಿ 'ನಡೆದು ಬಂದ ದಾರಿ'ಯ ಕಾವ್ಯ ನಾಟಕ ಸಂಪುಟದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಗಿದ್ದರು ಬಹುತೇಕ ವಿಮರ್ಶಕರು ಗಮನಿಸದಿರುವುದು ಆಶ್ಚರ್ಯಕರವಾಗಿದೆ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. 

ಕವನದ ಕೆಲ ಸಾಲುಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿ ಅವುಗಳನ್ನು ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸುತ್ತಾ ಇಷ್ಟೆಲ್ಲಾ ಇದ್ದರೂ ಕವನ ನಮಗೆ ಪೂರ್ತಿಯಾಗಿ ಆಪ್ತವಾಗದೆ ಗಾಢವಾಗಿ ಆವರಿಸಿಕೊಳ್ಳದೆ ಸ್ವಲ್ಪಮಟ್ಟಿಗೆ ಹೊರಗೆ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಅದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವೇನು ಓದಿ ನೋಡಿ.


ಎ. ಕೆ ರಾಮಾನುಜನ್ ಅವರ 'ಹೊಕ್ಕುಳಲ್ಲಿ ಹೂವಿಲ್ಲ' : ಇತರರ ಕವನಗಳಿಗಿಂತ ರಾಮಾನುಜನ್ ಅವರ ಕವನಗಳು ಏಕೆ ಭಿನ್ನ ಎಂದು ಈ ಲೇಖನದಲ್ಲಿ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. 

ನಂದಾದೀಪದ ಒಂದು ಬತ್ತಿ ಜ್ವಾಲೆಯಲ್ಲಿ ನಲವತ್ತು

ಜನರಿಗೆ ನಲವತ್ತು ತಲೆಯ ಒಂದೆ ನೆರಳು (ನಲವತ್ತು ನೆರಳು)

ತೋರಿಕೆಗೆ ವಿರೋಧವೆಂದು ತೋರುವ ಮೂಲಸ್ಥಿತಿ ಒಂದೇ ಆಗಿರುವ ಈ ಸಾಲುಗಳು ಹಾಗೂ ಇನ್ನಷ್ಟು ಸಾಲುಗಳನ್ನು ಉದಾಹರಿಸುತ್ತಾರೆ.


ಡಾ|| ನಾ. ಮೊಗಸಾಲೆಯವರ 'ಪ್ರಭವ' : ನವೋದಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕವಿತೆ ಬರೆಯುವುದನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿ ಆಮೇಲೆ ನವ್ಯತೆಯತ್ತ ಸರಿದುಕೊಂಡ ಮೊಗಸಾಲೆಯವರು ಮೂಲತಃ ರಮ್ಯ ಮನೋಧರ್ಮದ ಕವಿಯೇ ಆಗಿದ್ದಾರೆ. ವ್ಯಾಮೋಹವೂ ಆ ಮನೋಧರ್ಮದ ಪ್ರತೀಕವೇ ಆಗಿದೆ ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತಾರೆ. 'ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಕಾವ್ಯ' ಆ್ಯಂಥಾಲಜಿಗೆ ಬರೆದ ಸಮೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ 'ಮೊಗಸಾಲೆಯವರ ಕವಿತೆಗಳು ಶಾಪಗ್ರಸ್ತ ದೇವತೆಯರಂತಿವೆ' ಎಂದು ಲೇಖಕರು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ


ಜಿ. ಪಿ ರಾಜರತ್ನಂ ಅವರ ಗದ್ಯಸಾಹಿತ್ಯ ಪ್ರಪಂಚ : ರಾಜರತ್ನಂ ಅವರ ಸರ್ವಧರ್ಮ ಸಮನ್ವಯ ದೃಷ್ಟಿ ಅವರ ವೈವಿಧ್ಯಪೂರ್ಣ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸೃಷ್ಟಿ ಅವರ ಪ್ರತಿಭೆ ಹಾಗೂ ಪಾಂಡಿತ್ಯ ಇವರ ಮೇಲೆ ಬೀರಿದ ಪ್ರಭಾವ ಇನ್ನಿತರ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸುವ ಮೂಲಕ ವಿಶ್ವರೂಪದರ್ಶನವನ್ನು ಸಾಧ್ಯವಾದಷ್ಟು ಮಟ್ಟಿಗೆ ಕಾಣಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನ ನನ್ನದು ಎನ್ನುತ್ತಾ ಅವರ ಕಥೆ, ನಾಟಕ, ಹರಟೆಗಳ ಕುರಿತಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ರಾಜರತ್ನಂ ಅವರ ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ರತ್ನನ ಪದಗಳು ಹಾಗೂ ನಾಗನ ಪದಗಳು ನನಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಹಿಡಿಸಿದ, ಅನೇಕ ಕಾಲ ಗುಂಗಾಗಿ ಅಬ್ಸೆಶನ್ ಆಗಿ ಕಾಡಿದ ಕೃತಿಗಳು ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. 

ರಾಜರತ್ನಂ ಅವರ ನಾಟಕಗಳ ಮೇಲೆ, ರತ್ನನ ಪದಗಳ ಮೇಲೆ ಕೈಲಾಸಂ ಅವರ ಭಾಷೆ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವಗಳ ಆರೋಗ್ಯಕರ ಪ್ರಭಾವ ಇದೆ ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತಾರೆ.


ಸೇಡಿಯಾಪು ಕೃಷ್ಣಭಟ್ಟರ 'ಪಳಮೆಗಳು' : ಪಳಮೆಗಳು ಇವರ ಏಕಮಾತ್ರ ಪ್ರಕಟಿತ ಕಥಾಸಂಕಲನವಾದರೂ.. ನಮ್ಮ ಕಥಾ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡುವವರು ಮರೆಯಬಾರದ, ಮರೆಯಲಾಗದ ಕಥೆಗಳಿವು ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.

ಈ ಕಥೆಗಳು ತೋರಿಕೆಯ ಸರಳತೆಯ ಆಳದಲ್ಲಿ ಸಂಕೀರ್ಣವಾದ ಬದುಕಿನ ಸತ್ವ ಹಾಗೂ ತತ್ವಗಳತ್ತ ಸೆಳೆಯಬಲ್ಲ ಒಳಸುಳಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಹಾಗೆಂದು ಅವನು ಗಂಭೀರವಾಗಿ ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡುವುದು ಅವಶ್ಯವಾಗಿದೆ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಇವರ 'ನಾಗರಬೆತ್ತ',  'ಚನ್ನೆಮಣೆ'ಯಂತಹ ಕಥೆಗಳನ್ನು ಓದಿರದಿದ್ದರೆ.. ಅಭ್ಯಾಸಿಸದಿದ್ದರೆ ನಮ್ಮ ಕನ್ನಡ ಕಥಾಸಾಹಿತ್ಯದ ಅಭ್ಯಾಸವು ಪೂರ್ಣವಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ನಾನು ಭಾವಿಸುತ್ತೇನೆ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಇಲ್ಲಿ ಈ ಕಥೆಗಳನ್ನು ಕೊಂಚ ದರ್ಶನ ಮಾಡಿಸುತ್ತಾರೆ.


ಯರ್ಮುಂಜ ರಾಮಚಂದ್ರರ 'ಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ಹುಚ್ಚು' : ಇವರ ಕಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಅಂತರಂಗದ ಬದುಕು ಅವರಿಗೆ ಮುಖ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಕವಿತೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಳಗಿನಿಂದ ನೋಡುತ್ತಾರಾದರೆ.. ಕಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಅವರು ಹೊರಗಿನಿಂದ ನೋಡುತ್ತಾರೆ. ಯರ್ಮುಂಜರ ಮುಖ್ಯ ಒತ್ತು ಮಾನವೀಯ ಅಂಶಗಳ ಮೇಲೆಯೇ.. ಕಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಮೂರ್ತ ಅನುಭವಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಒತ್ತು. ಅನುಭವಗಳನ್ನು ದೂರದಿಂದ ನೋಡಿ ಅರ್ಥೈಸುತ ಕ್ರಮ ಇಲ್ಲಿದೆ. ಹೀಗಾಗಿಯೇ ಕಥೆ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುವ ನಿರ್ಮಮ, ನಿರದ್ವಿಗ್ನ ಕ್ರಮ ಇಲ್ಲಿ ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.


ನಿರಂಜನರ ಕಥಾ ಸಾಹಿತ್ಯ : ನಿರಂಜನರ ಕುರಿತಾಗಿ ಲೇಖಕರು ತಾವು ಗಮನಿಸಿದ ಮುಖ್ಯ ಅಂಶವೊಂದನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ನಿರಂಜನರು ಕವಿಯಲ್ಲವಾದರೂ.. ಅವರಿಗೊಂದು ಕಾವ್ಯದ ಮುಖವೂ ಇರುವಂತಿದೆ. ಅವರು ಕಟ್ಟಾ ಪ್ರಗತಿಶೀಲರಾಗಿದ್ದರೂ, ಇದರ ಹಿಂದೆ ಅಡಗಿರುವುದು ರೊಮ್ಯಾಂಟಿಕ್ ಮನೋಧರ್ಮ. ಅವರ ಕಥೆಗಳ ಪಾತ್ರಗಳು ಕನಸು ಕಾಣುತ್ತವೆ. ಅಲ್ಲದೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕಥೆಗಳು ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಹಾಗೂ ಆದರ್ಶದ ಮುಕ್ತಾಯ ಪಡೆಯುತ್ತವೆ. ಇದನ್ನು ಮೀರುವ ಯತ್ನವನ್ನು ನಿರಂಜನರು ಮಾಡಿದ್ದರೂ ಮತ್ತದೇ ಹಾದಿ ಹಿಡಿದ ಬಗೆಯನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತಾರೆ.


ಭಾರತೀಸುತರ ಕಥೆಗಳು : ಭಾರತೀಸುತರ ಸರಳ, ಸುಂದರ, ಸುಲಲಿತ ಕಥಾಶೈಲಿಯ ಕುರಿತು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಓದುಗರಿಗೆ ಅಪರಿಮಿತವೆನಿಸುವ ವಿಶಿಷ್ಟ ಪ್ರಾದೇಶಿಕತೆಯ ಕುರಿತು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸುತ್ತಾರೆ. ಕುತೂಹಲ, ಆಶ್ಚರ್ಯವನ್ನು ಅಧಿಕಗೊಳಿಸಲು ಇದು ನೆರವಾಗುತ್ತದಾದರೂ ಇದು ಕಥೆಗಾರಿಕೆಗೆ ಅವಶ್ಯವಲ್ಲ ಎಂಬ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ಲೇಖಕರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಅದೇಕೆ ಓದಿ ನೋಡಿ. ಈ ಕಥೆಗಳಲ್ಲಿನ ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಳಕಳಿ ಕಥೆಯ ಆಪ್ತತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಸಹಾಯಕವಾಗುವ ಬಗೆಯನ್ನೂ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.


ಅನಂತಮೂರ್ತಿಯವರ 'ಮೌನಿ' : ಮೌನಿ ಕತೆಯ ಮುಖ್ಯ ಕಥಾಪಾತ್ರಗಳು ಹಾಗೂ ಕಥಾಹಂದರದ ಕುರಿತು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿ ನಂತರ ಮೌನಿ ಯಾರು ಈ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಸಿಗಬಹುದಾದ ಉತ್ತರವೇ ಬಹುಶಃ ಸಾಮಾನ್ಯ ಕತೆಯಾಗಬಹುದಾಗಿದ್ದ ಈ ಕಥೆಯ ಒಳ್ಳೆಯ ಮಟ್ಟಕ್ಕೇರಲು ಕಾರಣವಾಗುತ್ತಲ್ಲದೆ ಕಥೆಯ ಘಟನೆಗಳಿಗೆ ಆಂತರಿಕವಾಗಿ ಏಕಸೂತ್ರತೆಯನ್ನು ತಂದುಕೊಡುವ ಕುರಿತಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಮೌನಿ ಕತೆಯಲ್ಲಿನ ಪುನರ್ಜನ್ಮದ ಕುರಿತಾಗಿ, ಜೊತೆಗೆ ಅವರ ಹಿಂದಿನ ಕಥೆಗಳಿಗಿಂತ ಇದು ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿ ಇರುವುದನ್ನು.. ವಿಚಾರ ಸಾಮ್ಯವಿದ್ದರೂ ಅಲ್ಲಿನ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಪಡೆದಿರುವುದರ ಕುರಿತು ಬೆಳಕು ಚೆಲ್ಲುತ್ತಾರೆ.


ಶಿವರಾಮ ಕಾರಂತರ 'ಬೆಟ್ಟದ ಜೀವ' : ಬೆಟ್ಟದ ಜೀವದ ಕಥಾವಸ್ತು ತೀರಾ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದ್ದು.. ಕಥೆ ಹೇಳುವುದು, ಕಾರಂತರ ಉದ್ದೇಶವಲ್ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಚಿತ್ರವಾದ ಈ ಬರಹವನ್ನು 'ಶೀಲ ನಿರೂಪಣೆ' ಎಂದು ತಿಳಿದರಾಯಿತು ಎಂದು ಕಾರಂತರೇ ತಮ್ಮ ಆತ್ಮಕಥೆಯಲ್ಲಿ ಹೇಳಿರುವ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸುತ್ತಲೇ.. ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಚಿತ್ರ ಎಂಬ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಕಾದಂಬರಿಯ ಒಳನೋಟಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಿಕೊಡುತ್ತಾ ಸಾಗುತ್ತಾರೆ. ಇದು ಬರಿಯ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಕಾದಂಬರಿಯಲ್ಲ, ಬರಿಯ ವ್ಯಕ್ತಿಯೊಬ್ಬರ ಜೀವನ ಚಿತ್ರವೂ ಅಲ್ಲ ಎನ್ನುತ್ತಾ ಬೆಟ್ಟದ ಜೀವ ಹೊಂದಿರುವ ಹಲವು ಆಯಾಮಗಳನ್ನು ತೋರುತ್ತಾರೆ.


ಶಿವರಾಮ ಕಾರಂತರ 'ಮೂಕಜ್ಜಿಯ ಕನಸುಗಳು' : ಮೊದಮೊದಲು ಶುದ್ಧ ಜೀವನಾನುಭವದ ಗಟ್ಟಿ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಕಾದಂಬರಿಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದ ಕಾರಂತರು ಅನಂತರ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಜೀವನಾನುಭವಗಳ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಭೌತಿಕವಾಗಿ ಜೀವನ ವಿಮರ್ಶೆ ಮಾಡುತ್ತಾ.. ಜೀವನ ಮೌಲ್ಯಗಳ ಬೆಲೆಕಟ್ಟಲು ತೊಡಗಿದಾಗ.. ಪರಂಪರಾಗತ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಿ, ವಿಮರ್ಶಿಸಿ, ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುವ ಪ್ರಯತ್ನದ ಹಂತದಲ್ಲಿಯೇ ಮೂಕಜ್ಜಿಯ ಕನಸುಗಳು ಜನ್ಮತಾಳಿದೆ ಎಂದು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಡುತ್ತಾರೆ.


ಇಲ್ಲಿನ ವಿಮರ್ಶೆಯಲ್ಲಿ ಸಕಾರಾತ್ಮಕ ಹಾಗೂ ಪ್ರಶ್ನಿಸುವ ನೋಟಗಳನ್ನು ಕಾಣುವಂತೆ ಒಪ್ಪದಿರುವ ಅಂಶಗಳನ್ನೂ ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇಲ್ಲಿನ ಕೆಲ ಕತೆಗಳು, ಕಥಾ ಸಂಕಲನ, ಕವಿತೆಗಳನ್ನು ಓದಲು ಆಸಕ್ತಿ ಮೂಡಿತು. ನನ್ನ ಓದು ಎಷ್ಟು ಸೀಮಿತ ಪರಿಧಿಯಲ್ಲಿದೆ ಎಂದು ಅರಿವಾಗಿಸಿದ ಕೃತಿ ಇದು.


~ವಿಭಾ ವಿಶ್ವನಾಥ್

ಬುಧವಾರ, ನವೆಂಬರ್ 4, 2026

ಬೆಳಕು ಬಿತ್ತಿದವರು (ಪುಸ್ತಕ ಯಾನ - 498


ಪುಸ್ತಕದ ಶೀರ್ಷಿಕೆ : ಬೆಳಕು ಬಿತ್ತಿದವರು 

ಕೃತಿ ಪ್ರಕಾರ : ಪ್ರಬಂಧ ಸಾಹಿತ್ಯ

ಲೇಖಕರು : ನಾಡೋಜ ಪ್ರೊ. ಕಮಲಾ ಹಂಪನಾ 

ಪ್ರಕಾಶಕರು : ಸಪ್ನ ಬುಕ್ ಹೌಸ್ 

ಪ್ರಥಮ ಮುದ್ರಣ : 2022

ಪುಟಗಳು : 251

ಬೆಲೆ : 225 ರೂ. 


ಆಚಾರ್ಯತ್ರಯರು ಎಂದರೆ ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರು, ರಾಮಾನುಜಾಚಾರ್ಯರು ಹಾಗೂ ಮಧ್ವಾಚಾರ್ಯರರ ಕುರಿತು ಅಂದುಕೊಂಡಿದ್ವಳಿಗೆ ಇಲ್ಲಿ ಶ್ವೇತಾಂಬರ ಜೈನ ಆಚಾರ್ಯರಾದ ಕಾಲಕಾಚಾರ್ಯ, ಹರಿಭದ್ರಸೂರಿ ಹಾಗೂ ಹೇಮಚಂದ್ರಾಚಾರ್ಯರ ಕುರಿತ ಪರಿಚಯವಾಯಿತು.   ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಆಚಾರ್ಯ ತ್ರಯರು ಮತ್ತು ಸೋಮದೇವಸೂರಿ ಅವರ ಜೀವನದ ಜೊತೆಗೆ ಮಹಿಳಾ ಸಂವೇದನೆಯ ಕುರಿತು ಇಲ್ಲಿನ ಮಾಹಿತಿಗಳು ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾಗಿವೆ. ಈ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಮಾಹಿತಿಯುತ ಹಾಗೂ ಕುತೂಹಲಕಾರಿ ವಿಚಾರಗಳಿವೆ. ಕೆಲವೊಂದನ್ನು ಮಾತ್ರ ನಾನಿಲ್ಲಿ ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸುವೆ. 


ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಭಾಗಗಳಿವೆ. 

*********************************

ಭಾಗ-1 : ಆಚಾರ್ಯತ್ರಯರು ಮತ್ತು ಸೋಮದೇವಸೂರಿ 


ಕಾಲಕಾಚಾರ್ಯರು : ಕಾಲಕಾಚಾರ್ಯರ ಕಾಲಘಟ್ಟ ಹಾಗೂ ಅವರ ಪೂರ್ವಜೀವನದ ಕುರಿತು ಹೇಳುತ್ತಲೇ ಅವರ ತಂಗಿ ಸರಸ್ವತಿ ಕಂತಿಯ ಕುರಿತು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸುತ್ತಾರೆ. ಜೈನ ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಸನ್ಯಾಸಿಯರನ್ನು ಅಜ್ಜಿಕೆ, ಕಂತಿ, ಸಾಧ್ವಿ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಸರಸ್ವತಿ ಕಂತಿಯರ ಜೀವನ ನಡೆಸುತ್ತಿರುವಾಗ ಉಜ್ಜಯಿನಿಯ ರಾಜ ಗರ್ದಭಿಲ್ಲ ಆಕೆಯನ್ನು ಮೋಹಿಸಿ, ಅಪಹರಿಸಿ ತನ್ನ ಅಂತಃಪುರದಲ್ಲಿರಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಕಾಲಕಾಚಾರ್ಯರು ಎಷ್ಟೇ ತಿಳಿ ಹೇಳಿದರೂ ಅದು ಪ್ರಯೋಜನಕ್ಕೆ ಬಾರದೆ ಶಕ/ಶಾಹಿರಾಜನ ಬಳಿ ಸಹಾಯ ಯಾಚಿಸುತ್ತಾರೆ. ಸಾಲದೊರೆ ಯುದ್ಧ ಮಾಡಿ ಸರಸ್ವತಿಯನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆಗೊಳಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ, ಆಕೆಯ ಮುಂದಿನ ಬದುಕು..?

ಆಕೆಯನ್ನು ಕೇವಲ ತಂಗಿಯಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸದೆ ಅತ್ಯಾಚಾರಕ್ಕೊಳಗಾದ ನೋವಿನಲ್ಲಿರುವ ಅಂತಹ ಎಲ್ಲ ಹೆಣ್ಣುಗಳ ಪ್ರತಿನಿಧಿಯಾಗಿ ಕಂಡು ಮತ್ತೆ ಕಂತಿಯ ದೊರೆಯುವಂತೆ ಮಾಡುವ ಪ್ರಸಂಗ ಇಲ್ಲಿದೆ.


ಹರಿಭದ್ರಸೂರಿ : ಹರಿಭದ್ರಸೂರಿಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ವಿದ್ವತ್ ಪ್ರಭೆಯಿಂದ ಬೆಳಗುತ್ತಿರುವ ಸ್ತ್ರೀಯರಿದ್ದರು. ಮಹತ್ತರು ಎನ್ನುವ 7 ಜನ ವಿದುಷಿಯರಲ್ಲಿ ಕಿರಿಯವಳು ಯಾಕಿನಿ ಮಹತ್ತರ. ವಿದ್ವತ್ ಸಮಾಜಕ್ಕೆ 'ಯಾರು ತನ್ನನ್ನು ವಾದದಲ್ಲಿ ಸೋಲಿಸುವರೋ ಮತ್ತು ಯಾರ ಪ್ರವಚನವನ್ನು ಅರ್ಥ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ವಿವರಿಸಲು ತನಗೆ ಅಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದೋ ಅಂತಹವರನ್ನು ನಾನು ಗುರುವೆಂದು ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತೇನೆ.' ಎಂದು ಹರಿಭದ್ರಸೂರಿ ಎಸೆದ ಸವಾಲನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ ಯಾಕಿನಿ ಅವರನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದಳು ಸಹ. ಆಕೆಯನ್ನು ಗುರುವಂತೆಯೂ, ತಾಯಾಗಿಯೂ ಕಂಡು 'ಯಾಕಿನಿ ಮಹತ್ತರಸೂನು' ಎಂದು ತಮ್ಮನ್ನು ತಾವು ಕರೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಶ್ವೇತಂಬರ ರಲ್ಲಿ ಹೆಣ್ಣು ಜನ್ಮದಲ್ಲಿಯೇ ತೀರ್ಥಂಕರರಾಗಬಹುದು ಹಾಗೂ ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ಪಡೆಯಬಹುದು ಎಂದು ಮಲ್ಲಿಕಾಳ ವಿಚಾರವನ್ನು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸುತ್ತಾರೆ.


ಹೇಮಚಂದ್ರ ಆಚಾರ್ಯ : ಕಲಿಕಾಲ ಸರ್ವಜ್ಞ, ಗುಜರಾತಿ ಭಾಷೆಯ ಪಿತಾಮಹ ಎಂದೇ ಖ್ಯಾತರಾಗಿರುವ ಇವರು ಆಚಾರ್ಯ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಬರುವುದರ ಮೊದಲು ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಒಂದು ಘಟನೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ. ತಾಯಿಯ ಜೊತೆ ಗುರುಗಳ ಆಗಮನಕ್ಕೆ ಕಾಯುತ್ತಿರುವಾಗ ಗುರುಗಳಿಗಾಗಿ ಹಾಕಿದ ಉನ್ನತ ಪೀಠದ ಮೇಲೆ ಹೋಗಿ ಕುಳಿತು ಎಷ್ಟು ಕರೆದರೂ ಬರದೆ ಗುರುಗಳ ಕೃಪೆಗೆ ಭಾಗಿಯಾದಾಗ.. ತಾಯಿ ಪಾಹಿನಿ ಯಾರ ಬಳಿಯೂ ಏನು ಕೇಳದ ಆಚಾರ್ಯರು ತನ್ನ ಮಗನನ್ನು ಕೇಳಿದಾಗ ದುಗುಡವನ್ನು ಬದಿಗಿಟ್ಟು ಮಗುವನ್ನು ಗುರುಗಳಿಗೆ ಒಪ್ಪಿಸುತ್ತಾರೆ. ಮುಂದೆ ಇವರೇ ಹೇಮಚಂದ್ರಚಾರ್ಯರಾಗಿ ವಿದ್ವಾಂಸರಾಗುತ್ತಾರೆ.


ಸೋಮದೇವಸೂರಿ : ನೀತಿ ಕಾವ್ಯಾಮೃತ ಎಂಬ ಅಪೂರ್ವ ಕೃತಿ ಬರೆದ ನೀತಿಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರೂ ಆಗಿದ್ದ ಸೋಮದೇವಸೂರಿ ಹೆಣ್ಣು-ಗಂಡಿನ ಮದುವೆ ವಯಸ್ಸನ್ನು ಹೆಣ್ಣಿಗೆ 12 ಮತ್ತು ಗಂಡಿಗೆ 16 ಎಂದು.. ಅದುವರೆಗೂ ಈತ ಎಂಟು ಹಾಗೂ ಹತ್ತನೇ ವಯಸ್ಸನ್ನು ಮುಂದೂಡಿರುವುದು ಪ್ರಬಲ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ನಡೆಯೇ ಆಗಿದೆ.


*********************************

ಭಾಗ - 2 : ಕೆಲವು ಸಾಂಗತ್ಯ ಕವಿಗಳು


ಆದಿಯಪ್ಪ : ಜೈನ ಕವಿ ಆದಿಯಪ್ಪ ಧನ್ಯಕುಮಾರ ಚರಿತೆ ಮತ್ತು ಪಟಹಸ್ತನ ಚರಿತೆ ಎಂಬ ಎರಡು ಕಾವ್ಯಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದಕ್ಕೆ ಪ್ರಮಾಣಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾ ಎರಡರಲ್ಲಿಯೂ ಇರುವ ಪದ್ಯಗಳನ್ನು ಉದಾಹರಿಸಿ, ಅವರ ಕಾಲದ ವಿಚಾರವನ್ನು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅವರು ಆಶ್ರಯ ಪಡೆದದ್ದು ನಗಿರೆ ರಾಜ್ಯದ ರಾಜಧಾನಿ ಗೇರುಸೊಪ್ಪೆಯಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ನಗಿರೆ ಅರಸರು ತುಳುನಾಡಿನ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿದ್ದವರು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.


ಆದಿದೇವ : ಆದಿಯಪ್ಪ ಹಾಗೂ ಆದಿದೇವ ಈ ಇಬ್ಬರಿಗೂ 40 ವರ್ಷಗಳ ಅಂತರವಿದೆ. ಆದಿದೇವನನ್ನು ಮೈಸೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕೆಲಸೂರಿನ ಕವಿಯೆಂದೇ ಪರಿಗಣಿಸಬಹುದು ಎನ್ನುತ್ತಾ ಇವರ ಏಕೈಕ ಉಪಲಬ್ಧ ಕಾವ್ಯ ಸುಕುಮಾರ ಚರಿತೆಯ ಕುರಿತು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಈ ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಂಗತ್ಯದ ಓಟ ಹಿತವಾಗಿರುವಂತೆ ಈತನ ರಗಳೆಯ ಲಯವು ಆಕರ್ಷಕವಾಗಿದೆ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.


ನೇಮಣ್ಣಕವಿ (ನೇಮಿವ್ರತಿ) : ನೇಮಣ್ಣ ಕವಿ ಶೀಲಾಬ್ಧಿ ಎಂಬ ಜೈನಾಚಾರ್ಯನ ಶಿಷ್ಯ. ಜ್ಞಾನಭಸ್ತರ ಚರಿತೆ ಮತ್ತು ಸುವಿಚಾರ ಚರಿತೆ ಇವರ ಕಾವ್ಯಗಳು. ಇವರು ಮೂಡಬಿದಿರೆಯ ಮಹಾಕವಿ ರತ್ನಾಕರವರ್ಣಿಯ ಪ್ರಭಾವ ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆನ್ನುತ್ತಾರೆ.


ಶ್ರುತಕೀರ್ತಿ : ವಿಜಯಕುಮಾರಿ ಚರಿತೆ ಎಂಬ ಸಾಂಗತ್ಯ ಕಾವ್ಯವನ್ನು ರಚಿಸಿರುವ ಇವರು ಕನಕಗಿರಿಯವರು. ಕಾಮನ ಗೆಲಿದ ಸಂಯಮಿ, ಧರ್ಮಿಷ್ಣು, ಶ್ರದ್ಧಾಭಕ್ತಿಯುಳ್ಳ ಹಾಗೂ ಆದರ್ಶ ಶ್ರಾವಕಿ(ಗೃಹಿಣಿ)ಯಾಗಿ ಜೀವನವನ್ನು ರೂಪಿಸಿಕೊಂಡ ವಿಜಯಕುಮಾರಿಯ ಚರಿತೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಕಾವ್ಯವಿದು.


ಶಾಂತವೀರ : ಈತನ ಕೃತಿ ವೀರಭದ್ರಲೀಲ ಕಾವ್ಯದ ವಸ್ತು ವೀರಭದ್ರನಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ. ದಕ್ಷ ಯಜ್ಞಕ್ಕೆ ಈಶ್ವರನನ್ನು ಕರೆಯದೆಯೇ ಯಾಗ ಮಾಡಲು.. ಮುಂದೆ ಇವನು ವೀರಭದ್ರನಾಗಿ ಗೆದ್ದ ಕಥೆ ಇದರಲ್ಲಿದೆ.


ಶಾಂತಕವಿ : ಈ ಲಿಪಿಕಾರ ಹೆಚ್ಚು ಓದಿದವನಲ್ಲವಾದ್ದರಿಂದ ಕೆಲವು ಅಕ್ಷರ ದೋಷಗಳಿದ್ದರೂ.. ಈ ಪದ್ಯಗಳ ಬಂಧ ಲಲಿತವಾಗಿದೆ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಸತ್ಯೇಂದ್ರ ಚೋಳನ ಸಾಂಗತ್ಯ ಎಂಬ ಒಂಬತ್ತು ಸಂಧಿಯ ಕಾವ್ಯವನ್ನು ರಚಿಸಿದ್ದಾರೆ.


ಪಾಯಣ ವ್ರತಿ : 55 ವರ್ಷಗಳವರೆಗೂ ಶುದ್ಧ ಅವಿವಾಹಿತ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿಯಾಗಿದ್ದು ಮುಂದೆ ಲಕ್ಷ್ಮಿಸೇನ ಮುನಿಯಿಂದ ದೀಕ್ಷೆ ಪಡೆದು ಸನ್ಯಾಸಿಯಾಗುತ್ತಾರೆ. ಇವರ ಕಾವ್ಯ ಪುರಾಣ ಪಾರಾಯಣ ದಾಟಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಇವರ ಕೃತಿ ಸಮ್ಯಕ್ತ್ವ ಕೌಮುದಿ. ಈ ಕಾವ್ಯದ ಕಥಾವಸ್ತು ದಾನ, ಪೂಜೆ, ಉಪವಾಸಗಳ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಮನದಟ್ಟು ಮಾಡಿಸಿ ಧರ್ಮಾನುರಾಗ ಮೂಡಿಸುವುದು.


ಓದುವ ಗಿರಿಯ : ಹರಿಚಂದ್ರ ಸಾಂಗತ್ಯ ಮತ್ತು ಸಾನಂದ ಗಣೇಶ ಎಂಬ ಎರಡು ಕಾವ್ಯಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇವರು ರಾಘವಾಂಕನ ಪ್ರಭಾವಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಸ್ಕಂದ ಪುರಾಣದಲ್ಲಿ ನಂದಿ ಸನತ್ ಕುಮಾರನಿಗೆ ಹೇಳಿದ ಚರಿತೆ ಸಾನಂದ ಚರಿತ್ರೆಯಾಗಿ ಇಲ್ಲಿ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ


ಬ್ರಹ್ಮಕವಿ : ಬ್ರಹ್ಮಕವಿ ಕುಂತಳ ದೇಶದವನು ಅಂದರೆ ತುಳುನಾಡಿನವನು. ಇವರ ವಜ್ರಕುಮಾರ ಚರಿತೆ, ಜೈನ ವಾಜ್ಞಯದಲ್ಲಿ ಬರುವ ವಜ್ರ ಕುಮಾರನ ಜನಪದ ಕಥೆ.


ಪದ್ಮರಸ : ಪದ್ಮರಸ ಕವಿ ಭಟ್ಟಾಕಲಂಕನ ಶಿಷ್ಯ. ಈತ ಶೃಂಗಾರ ಕಥೆ ಎಂಬ ಕಾವ್ಯ ರಚಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಈತನ ಕಾವ್ಯ ಶೈಲಿ ಹಾಗೂ ವರ್ಣನೆಗಳನ್ನು ಬೇರೆ ಕವಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಹೋಲಿಕೆ ಮಾಡುತ್ತಾ ಹಲವಾರು ಸಾಲುಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತಾರೆ.


ದೇವಪ್ಪ ಕವಿ : ಜೈನಕವಿಯಾದ ಈತ ರಾಮ ವಿಜಯ ಎಂಬ ಕಾವ್ಯ ರಚಿಸಿದ್ದಾನೆ. ದೇವಪ್ಪ ಕವಿಯ ರಾಮ ವಿಜಯ ಕಾವ್ಯದ ಹಲವಾರು ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳನ್ನು ಹೇಳುವಾಗ ರಾಮಾಯಣವನ್ನು ಬೇರೊಂದು ಬಗೆಯಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಹೋಲಿಕೆಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರವೇ ಸಮೀಕರಿಸುತ್ತಾ ರಾಮ ವಿಜಯದ ಕುರಿತು ಆಸಕ್ತಿಕರ ವಿಚಾರಗಳನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.


ಎಲ್ಲಾ ಕವಿಗಳ ಸಾಂಗತ್ಯ, ಷಟ್ಪದಿ ಸಾಲುಗಳು ಉಲ್ಲೇಖವಾಗಿವೆ. ಹಳೆಗನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಇರುವ ಇವುಗಳನ್ನು ಓದಿ ಅರ್ಥೈಸಿಕೊಂಡು ಸಾಗುವಾಗ ಸಮಯ ಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಾಲುಗಳ ಅರ್ಥವನ್ನು ಅರ್ಥೈಸಿರುವರಾದರೂ.. ಕಾವ್ಯಭಾಗಕ್ಕೆ ಮತ್ತಷ್ಟು ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯಿದ್ದರೆ ಚೆಂದವಿತ್ತು ಎನ್ನಿಸಿತು. ಸಾಕಷ್ಟು ಆಕರಗಳಿಂದ ಮಾಹಿತಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿರುವ ಇವರು ಪ್ರತಿ ಅಧ್ಯಾಯದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಆಕರಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ್ದಾರೆ.


*********************************

ಭಾಗ - 3 : ಪುಸ್ತಕ ವಿಮರ್ಶೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಬಂಧಗಳು


ಪುಸ್ತಕಗಳು, ಲೇಖಕರು, ಓದಿನ ವಿಚಾರಗಳು ವೈಯಕ್ತಿಕವಾಗಿ ಯಾವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಕನೆಕ್ಟ್ ಆಗಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.


ಡಾ. ಜಯಪದ್ಮಕುಮಾರ್ ಅವರು ಮಹಾಮುನಿ ಪುಣ್ಯಸಾಗರ ಮಹಾರಾಜರ ಜೀವನಗಾಥೆಯನ್ನು  'ಪುಣ್ಯಗಾಥೆ' ಎಂಬ ಕೃತಿಯಾಗಿಸಿದ್ದು ಹಾಗೂ ಮುನಿಗಳ ಸಮಾಜ ಸೇವೆಯನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.


ಮಹಾಸತಿಯಾದ ತಿಮ್ಮಮ್ಮನ ಕಥೆ,ಮಣ್ಣಿನ ವಾಸನೆಯ ಶುದ್ಧ ಗೀತೆಗಳ ಗುಚ್ಚ ಕಟ್ಟಿಕೊಟ್ಟ ಕ್ರೈಸ್ತ ಜನಪದ ಗೀತೆಗಳು, ಕೆರೆಯ ಹಾರದಂತಹ ಹೊನ್ನಮ್ಮನ ಕಥೆ, ಜಾನಪದೀಯ ಕಥಾನಕಕ್ಕೆ ವೈಚಾರಿಕ ಅರಿವು ಮೂಡಿಸುತ್ತಿರುವ ಬಿ ಎಸ್ ತಲ್ವಾಡಿಯವರ ಕುರಿತು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.


24 ಜೈನ ತೀರ್ಥಂಕರರಲ್ಲಿ ಮೊದಲನೆಯವರಾದ ವೃಷಭನಾಥರ ತಾಯಿ ಮರುದೇವಿ, ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳಾದ ಬ್ರಾಹ್ಮಿ ಮತ್ತು ಸುಂದರಿಯರ ಕುರಿತ ಕಥೆಯೊಡನೆ.. ಶ್ವೇತಂಬರರಲ್ಲಿ ಸ್ತ್ರೀ ಕೂಡ ಮೋಕ್ಷಕ್ಕೆ ಅರ್ಹಳೆಂದು ಜೊತೆಗೆ ವಸ್ತ್ರಧಾರಣೆ ಅವರಿಗೆ ಅಡ್ಡಿಯಾಗದ ಕುರಿತಾಗಿಯೂ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.


ತಮ್ಮ ಪತಿ ನಾಡೋಜ ಡಾ. ಹಂಪನಾ ಅದರ ಜೊತೆಗೆ ಬಾಂಧವ್ಯ ಒಡನಾಟ, ಇಬ್ಬರ ಕಾರ್ಯಕ್ಷೇತ್ರಗಳು, ವೈವಾಹಿಕ ಬದುಕು ಹೀಗೆ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಆಪ್ತಭಾವದಿಂದ ಕಟ್ಟಿಕೊಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಆಧುನಿಕ ವಚನಗಳೊಂದಿಗೆ ಈ ಲೇಖನವಿದೆ.


ಒಂದು ಆಧುನಿಕ ವಚನವನ್ನು ನೋಡುವುದಾದರೆ..

ಅಕ್ಷತೆ ಸುರಿವ ಕೈಯಲೇ ಸೀಮೆಎಣ್ಣೆ ಸುರಿವರಯ್ಯ

ಅರಿಸಿನ ಹಚ್ಚಿದ ಕೈಯಲೇ ಬೆಂಕಿ ಹಚ್ಚಿ ಸುಡುವರಯ್ಯ

ವಧು ಮಾಡಿ ಮನೆ ತುಂಬಿಸಿಕೊಂಡವರೆ

ಹೆಣ ಮಾಡಿ ಆಚೆ ಸಾಗಿಸುವರಯ್ಯಾ ಕಮಲಾಪ್ರಿಯ


ಡಾ. ಬಿ. ಆರ್ ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಅವರ ಸಮಗ್ರ ಸಂಪುಟಗಳು ಮಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಲೇಖನ ಬರೆದದ್ದು.. ಇವರ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿನಿ ಮೋಟಮ್ಮನವರ ರಾಜಕೀಯ ಹಾಗೂ ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಸಾಧನೆ ಎರಡರ ಕುರಿತೂ ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರಬಂಧಗಳಿವೆ.


*********************************

ಭಾಗ - 4 : ವ್ಯಕ್ತಿ ಚಿತ್ರಗಳು


ವಿ. ಕೃ. ಗೋಕಾಕರ ಒಡನಾಟದ ಜೊತೆಗೆ ಶಾರದಾ ಕೋಕಾಕರಲ್ಲಿರುವ ಕವಿ, ಸಾಹಿತಿ ಹಾಗೂ ವಿಮರ್ಶಕಿಯ ಕುರಿತು ಬೆಳಕು ಚೆಲ್ಲುತ್ತಾರೆ. ಇಡೀ ಲೇಖನದಲ್ಲಿ ಶಾರದಾ ಅವರ ತೂಕವೇ ಹೆಚ್ಚು ಎನ್ನಿಸಿತು. ಗೋಕಾಕರು ಬರೆದ ವನಮಾಲೆಯ ಒಲವಿನ ಓಲೆಗಳು ಕುರಿತು ಆಸಕ್ತಿ ಮೂಡಿತು.


ಇವರ ಸೋದರ ಮಾವನಾದ ಡಾ. ಬಿ ದೇವೇಂದ್ರಪ್ಪನವರು ಜಲ ತರಂಗ ವಾದಕರು ಹಾಗೂ ಮೈಸೂರಿನ ಅರಮನೆ ವಿದ್ವಾಂಸರಾಗಿದವರು ಸಹ. ಅವರ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಓದುವ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಆಶ್ರಯ ನೀಡುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಅದ್ಭುತವಾಗಿ ಉಚಿತ ಸಂಗೀತ ಪಾಠವನ್ನು ಕಲಿಸಿಕೊಡುವ ಅವರ ಉದಾರತೆಯನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. 


ಅವೆನ್ಯೂ ರೋಡಿನಲ್ಲಿ ಹಳೆಯ ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ವ್ಯವಸ್ಥಿತವಾಗಿ ಮಾರಾಟ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಹಾಗೂ ಆ ದಿನಗಳಿಂದಲೇ ಪರಿಚಯವಿದ್ದ ಸುರೇಶ್ ಷಾ ಏಷ್ಯಾದಲ್ಲಿ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾದ ಸಪ್ನ ಬುಕ್ ಹೌಸ್ ತೆರೆದ ಹಾಗೂ ತ್ರಿವಿಕ್ರಮರಾಗಿ ಬೆಳೆದ ಬದುಕಿನಗಾಥೆ ನಿಜಕ್ಕೂ ಪ್ರೇರಣದಾಯಕ. 


ಶಾಂತತೆಯಿಂದಲೇ ನಮ್ಮ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಶಾಂತದೇವಿ ಕಣವಿಯವರನ್ನು ಕೂರುವಂತೆ ಮಾಡುವ, ಮಲ್ಲೇಪುರಂ ಅವರ ಸಾಹಿತಿಕ ಸಾಧನೆ ಹಾಗೂ ಅವರ ಬದುಕನ್ನು ಕಟ್ಟಿಕೊಡುವ, ದಾನ ಚಿಂತಾಮಣಿ ಅತ್ತಿಮಬ್ಬೆಯ ಬದುಕಿನ ಕುರಿತು ಬೆಳಕು ಚೆಲ್ಲುವ, ಮೂರ್ತಿಯವರ ತಾಯಿ ತಿಮ್ಮಕ್ಕ ಎಂಬುವವರ ಕುರಿತು ಬರೆದಿರುವ ವ್ಯಕ್ತಿ ಚಿತ್ರಣಗಳು ಸಹ ಆಪ್ತವಾಗುತ್ತವೆ.


ಇದುವರೆಗೂ ಓದಿದ ಪುಸ್ತಕಗಳಿಗಿಂತ ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿ ಕಂಡುಬಂದ ಪ್ರಬಂಧ ಸಂಕಲನ. ಮಾಹಿತಿಯುತ ಪುಸ್ತಕವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಓದಬೇಕಿದೆ ಹಾಗೂ ಇದನ್ನು ಜೀರ್ಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಲ್ಲಿ ಮತ್ತಷ್ಟು ಓದು ಬೇಕಿದೆ ಎನ್ನಿಸಿತು. ಕನ್ನಡ ಕಾವ್ಯ ಹಾಗೂ ಜೈನ ಧರ್ಮದ ಕುರಿತ ಆಸಕ್ತರು ತಪ್ಪದೇ ಓದಿ ನೋಡಿ.


~ವಿಭಾ ವಿಶ್ವನಾಥ್